Η Τελετή Kôdô: Η τέχνη της ακρόασης του λιβανιού στην Ιαπωνία
Το άρωμα γίνεται αντιληπτό κατ’ αρχήν για την ευεξία και τη γοητεία, ωστόσο η πνευματική του διάσταση ή τουλάχιστον η ψυχολογική του επίδραση είναι εξίσου σημαντικές.
Δεν γνωρίζουμε καλά τους μηχανισμούς του, αλλά ξέρουμε διαισθητικά ότι το άρωμα μπορεί να επάγει καταστάσεις ευτυχίας και νοσταλγίας, αφυπνίζοντας μερικές φορές θαμμένες αναμνήσεις. Η πνευματική δραστηριότητα μπορεί να τονωθεί από το άρωμα.
Ο Δάσκαλος και η Σχολή Shino
Την περασμένη εβδομάδα παρακολούθησα την τελετή Kôdô, ή τον δρόμο του λιβανιού, στο Σπίτι της Ιαπωνίας στην προβλήτα Branly. Ο Souhitsu Issiken Hachiya μάς υποδέχτηκε και έκανε την επίδειξη. Εκπροσωπεί την 21η γενιά επικεφαλής της σχολής Shino, μίας από τις δύο αρχαιότερες σχολές που διδάσκουν το kôdô.
Έμαθε από την παιδική ηλικία το πνεύμα και την πειθαρχία του «Kôdo». Έμαθε επίσης την τέχνη της τελετής τσαγιού από τον παππού του, δέκατο ένατο της δυναστείας Souyou. Για 10 χρόνια, έμαθε καλλιγραφία από μία καθολική μοναχή.
Τέλος, επένδυσε σε φυτείες δέντρων στο Βιετνάμ. Υπήρξαν 20 μεγάλοι δάσκαλοι αυτής της σχολής σε 500 χρόνια. Υπάρχουν 200 τάξεις Kôdo στην Ιαπωνία και μία στη Βοστώνη (στις ΗΠΑ).
Το Λιβάνι: Πολύτιμα ξύλα και πνευματικότητα
Έχοντας τις ρίζες του στην Κίνα, το λιβάνι εισήχθη στην Ιαπωνία τον 6ο αιώνα στο πλαίσιο των βουδιστικών πρακτικών. Ονομάζονται επίσης ginkos και μπορούν να διατηρηθούν έως 1000 χρόνια.
Μερικά διατηρούνται μαζί με τους θησαυρούς της αυτοκρατορικής αυλής. Αυτά τα πολύτιμα ξύλα ήταν αντικείμενα μεγάλης επιθυμίας και αξίζουν «περιουσίες».
Το ιαπωνικό λιβάνι προέρχεται ακριβώς από ξύλα που ονομάζονται ginkos ή agaar, τα οποία όταν τραυματίζονται εκκρίνουν ρητίνη ώστε να επουλωθούν και να αποτελέσουν ενιαίο σώμα μαζί της (από τα τροπικά δάση του Βιετνάμ, Λάος ή Καμπότζης). Αυτή η διαδικασία διαρκεί περίπου μια δεκαετία.
Αυτή η τελετή μπορεί να είναι μοναχική, όπως έκαναν οι σαμουράι πριν από μια μάχη, επιτρέποντας να βρεθούν με τον εαυτό τους ή να μετρήσουν την ικανότητά τους συγκέντρωσης, τη μνήμη τους ή να ανυψώσουν την ψυχή τους.
Μπορεί επίσης να μοιραστεί, γίνεται τότε ένα παιχνίδι που επιτρέπει, όπως υποδηλώνει το όνομα kôdô, «να ακούμε τα αρώματα».
Η Διεξαγωγή της Τελετής
Ο Δάσκαλος του Kôdô εισέρχεται στο δωμάτιο, κινείται με άκρα ακρίβεια, με μικρά μετρημένα βήματα, στρίβει και κάθεται τελικά στα γόνατά του στο tatami. Ξεδιπλώνει τη θήκη του, που περιέχει τα εργαλεία, λαβίδες, σπάτουλες κ.λπ.
Στην αρχή, καθόμασταν κι εμείς στα γόνατα γύρω του, αλλά μετά από 5 λεπτά επιστρέψαμε σε δυτική στάση, καθιστοί σταυροπόδι ή με τα πόδια απλωμένα στο πλάι — ήταν πολύ δύσκολο!
Ο Δάσκαλος καίει το μικροσκοπικό κομμάτι λιβανιού σε ένα δοχείο πορσελάνης στον πάτο του οποίου είχαν τοποθετηθεί κάρβουνα. Πάνω από τη στάχτη που έχει διαμορφωθεί με 50 γραμμές σε 5 πλευρές (ο αριθμός 5 συμβολίζει τα 5 στοιχεία του κόσμου: τη φωτιά, τη γη, το νερό, το μέταλλο, το ξύλο).
Οι χειρονομίες και τα ξύλα
Ο δάσκαλος μάς υποδεικνύει τη σωστή χειρονομία για να κρατάμε καλά το θυμιατήρι με το αριστερό χέρι από κάτω, το δεξί από πάνω, ώστε να κατευθύνουμε τις δίνες του λιβανιού ακριβώς προς τη μύτη. Τρεις εισπνοές, εκπνοές στο πλάι για να μη φυσάμε στη στάχτη. Πρέπει να αποστηθίσουμε αυτό το άρωμα, να αποθέσουμε το θυμιατήρι στο tatami και να το περάσουμε στον διπλανό μας.
Αυτό το παιχνίδι λιβανιού συνίσταται στο να βιώσουμε με τη φαντασία ένα ταξίδι με πλοίο προς τρεις διάσημους τόπους:
- Matsushima : συμβολίζει ένα τοπίο του βορρά της Ιαπωνίας.
- Hashidate : μακρύ πέρασμα στο κέντρο του νησιού προς το Κιότο.
- Itsukushima : που ορίζει ένα νησί κοντά στη Χιροσίμα.
Εν συνεχεία, ο δάσκαλος της τελετής ανακατεύει τα τρία κομμάτια ξύλου και προσθέτει ένα τέταρτο που ονομάζεται πλοίο, και το παιχνίδι ανακοινώνεται από τον δάσκαλο: «shukkô».
Το Παιχνίδι: Ακούω και αναγνωρίζω
Τα τρία θυμιατήρια περνούν τότε με διαφορετική σειρά, μαζί με το τέταρτο, το πλοίο «ο εισβολέας».
Το παιχνίδι συνίσταται στο να αναγνωρίζουμε και να σημειώνουμε σε ένα διπλωμένο περγαμηνή τα αρχικά των αρωμάτων που αναγνωρίστηκαν, σύμφωνα με τη σειρά πέρασής τους π.χ.: I M H B, όλα μέσα σε απόλυτη σιωπή, κατάνυξη, ακραία συγκέντρωση.
Νόμιζα ότι είχα αναγνωρίσει τα διαφορετικά αρώματα, γλυκές και ελαφριές οσμές ξύλου γκαϊάκ, κάπως ξυλώδεις, πούδρα, αλλά οι διαφορές μεταξύ των ξύλων ήταν πολύ λεπτές!
Τα ποιητικά αποτελέσματα
Ο δάσκαλος μάς δίνει την απάντηση με εκτιμήσεις γεμάτες ποίηση:
- Sankei : Βρέθηκαν τέσσερα αρώματα με τη σωστή σειρά. Το ταξίδι έγινε χωρίς εμπόδια και επέτρεψε να θαυμάσουμε τα τρία αξιόλογα τοπία.
- Yugiri (βραδινή ομίχλη) : Δύο αρώματα στη σωστή θέση. Επισκεφθήκατε δύο τόπους, αλλά με τη δύση, η ομίχλη σκέπασε την τελευταία θέα.
- Asagiri (πρωινή ομίχλη) : Βρέθηκε μόνο ένα άρωμα. Η ομίχλη, από το πρωί, σάς εμπόδισε να απολαύσετε απεριόριστη θέα.
- Kumokiri : Δεν βρέθηκε κανένα άρωμα. Τότε δεν γνωρίσατε παρά μια μέρα σύννεφων και ομίχλης.
Αποτέλεσμα της εμπειρίας μου: έκανα το ταξίδι αλλά η ομίχλη με εμπόδισε να θαυμάσω τη θέα. Ανακουφίστηκα — οι διπλανοί μου δεν τα πήγαν καλύτερα!
Οι 10 αρετές του λιβανιού για τους Ιάπωνες
- Να οξύνει τις αισθήσεις
- Να καθαρίζει το σώμα και το πνεύμα
- Να εξαλείφει τους ρύπους του πνεύματος
- Να καταπολεμά την κόπωση
- Να θεραπεύει την αίσθηση μοναξιάς
- Να δημιουργεί αίσθημα αρμονίας παρά τις πηγές άγχους της καθημερινής ζωής
- Η αφθονία του δεν αποτελεί όχληση
- Να αρκούμαστε σε μικρές ποσότητες
- Να αντιστέκεται στις επιδράσεις του χρόνου
- Η καθημερινή χρήση δεν βλάπτει
Όπως κάθε φορά που έχω την τύχη να συμμετέχω σε μια ιαπωνική εκδήλωση ή γεγονός (τελετή τσαγιού, φεστιβάλ Sakura, floral art κ.λπ.), κάθε φορά με γοητεύει η αυστηρότητα, η ακρίβεια, η κομψότητα και η τελειότητα που αναδύονται από τον ιαπωνικό πολιτισμό.
Ευχαριστίες στην εταιρεία TAKASAGO.
