Ambra w perfumerii: Ambra szara, akord orientalny i drewna ambrowe

1. Ambra szara: Skarb kaszalota

Gołym okiem ambra nie jest zbyt piękna — wygląda jak szary, czarniawy, dość lekki kamień przypominający pumeks, ale pod nosem jest wyśmienita. Ambra jest bardzo rzadka i bardzo droga — to jeden z najdroższych surowców w perfumerii.

Ambra jest również jedynym dopuszczonym surowcem zwierzęcym, ponieważ nie powoduje cierpienia zwierzęcia ani nie wymaga jego zabicia.

Pochodzenie i powstawanie

Ambra szara to rodzaj kamienia tworzonego przez kaszalota, gdy jest zbyt obżarty ośmiornicami lub kałamarnicami, których dzioby ranią ściany jego przewodu pokarmowego, powodując uszkodzenia. Aby je zaleczyć, kaszalot wydziela substancję przypominającą kamyki, wydalane drogami naturalnymi.

Te substancje niesione są przez prądy, miotane falami, unoszą się na wodzie — i im dłużej się unoszą, najlepiej przez lata, tym lepszy będzie zapach ambry. Następnie wyrzucane są na bezludną plażę Nowej Zelandii czy Madagaskaru, gdzie zbierane są przez zbieracza pewnego szczęśliwego poranka.

Ambra szara jest wydalana naturalnie przez kaszalota, a to połączenie oksydacji przez wodę morską i słońce przekształca tę materię w surowiec perfumeryjny.

Materia cenna i etyczna

Niektóre bloki ambry mogą być ogromne, przekraczając 100 kg, ale to rzadkość. W styczniu 2013 roku blok 3 kg ambry szarej znaleziono w Anglii — jego wartość oszacowano na ponad 100 000 euro. Przy każdym zakupie skrupulatna selekcja bloków jest przeprowadzana przez firmę surowcową, która wciąż sprzedaje ambrę.

Specjalista dokonuje tej selekcji. Albo sprzedaje bloki surowej ambry, albo przygotowuje communelle nalewki ambrowej. Communelle pozwala na stałość jakości nuty ambrowej, podobnie jak communelle róży czy jaśminu.

Ważna uwaga: Kaszalot nie jest zabijany w celu pozyskania tej materii. Ambra szara, która nie jest utleniona, nie ma poszukiwanego zapachu i nie ma więc wartości handlowej. Ponadto niewiele kaszalotów zawiera ambrę — zaledwie 5% populacji. Perfumiarze mają na sercu ochronę tego zwierzęcia, bo bez żywego kaszalota nie ma ambry.

Ambra szara nie jest uważana za produkt pochodzenia zwierzęcego i z tego tytułu nie podlega konwencji CITES (Konwencja o międzynarodowym handlu dzikimi gatunkami fauny i flory zagrożonymi wyginięciem).

Opis zapachowy

Każdy blok ambry jest wąchany indywidualnie i wybierany w zależności od zapachu — czasem bardziej jodowy, morski, cieplejszy lub bardziej zwierzęcy. Woń ambry ma również lekko tytoniowe, skórzane, drzewne, kamforowe facety, ale w przeciwieństwie do cywety, która jest prawie nie do zniesienia, zapach ambry szarej jest przyjemny po wysuszeniu — staje się niemal kremowy.

Ambra szara była stosowana w XVIII wieku w czekoladzie ze względu na właściwości pobudzające i afrodyzjakalne. Casanova podobno dużo jej używał — być może miał flakonik z tymi rzadkimi esencjami, stosowanymi wówczas ze względu na ich właściwości stymulujące. Ambra szara była również używana do perfumowania rękawiczek.

Perfumy z ambrą szarą

Niektóre perfumy o szczodrym szlaku zapachowym zawierają naturalną ambrę szarą — zarówno klasyczne zapachy jak Mitsouko od Guerlain (raczej w ekstrakcie perfum niż w eau de toilette), jak i nowsze, jak Ambre Nuit od Dior czy Ambre Sultan od Lutens.

Jednym z nielicznych syntetycznych surowców o nucie zapachowej bliskiej prawdziwej ambrze szarej jest cetaloks od Firmenich lub ambroxan. Kaszalot dostarczał również, w czasach gdy był jeszcze eksploatowany, wosk wielorybi zwany też spermaceti lub cetynę, który stanowił bazę pewnych mydeł, w tym mydeł Guerlain — sapoceti.

2. Ambra ozdobna (Bursztyn)

Ambra o barwie bursztynowej to skamieniała żywica drzewa iglastego — nie posiada żadnego zapachu i jest używana do biżuterii i ozdób. Niektórzy przypisują jej moce ochronne i talizmanowe. Podobno naszyjnik z bursztynu łagodzi ból zębkowania u małych dzieci.

3. Akord ambrowy (lub orientalny)

Ten akord narodził się z perfum Ambre Antique od Coty, następnie w Jicky, wysublimowany w eau de parfum Shalimar, i jest też bazą ambrowego akordu De Laire, Ambre 83.

Składa się z bobu tonka, kumaryny, waniliny, labdanum, paczuli i żywic jak benzoes czy kadzidło — wszystko to nuty bazy. Ambra może mieć różne facety, na przykład kwiatową lub aromatyczną.

Perfumiarz może dodać cytrusy jak bergamotkę w nutach głowy, nuty pudrowe w nutach serca jak irys czy jaśmin, by wnieść kobiecość, a w nutach bazy nuty jak piżmo, by podkreślić zmysłowość.

Z pewnością Państwo wąchali solidną bazę znajdującą się w drewnianej kuli — pomanderze — rzeźbionej od l’Artisan Parfumeur. Jej woń jest charakterystyczna dla surowej bazy ambrowej, a by uzyskać tę formę pasty, płynna postać jest mieszana z suchym rozpuszczalnikiem i przekształcana w formę stałą.

Tę woń, choć w niższej jakości, można również znaleźć na bazarach w Marrakeszu w formie białego kamienia.

4. Drewna ambrowe (Synteza)

Perfumiarze nazwali też syntetyczne nuty drzewne “drewnami ambrowymi”, jak na przykład cedrambra czy boisambrene, które można znaleźć w wielu perfumach damskich i męskich.

Molekuły o woniach bardziej wibrujących, niemal agresywnych, jak na przykład karanal, obecny dziś w wielu perfumach męskich w nutach bazy, czy amberketal, ambrocenid, Z11.

Wśród nut bardziej miękkich i droższych są słynne ambroxan i ambrox. Molekuła jest syntetyzowana w laboratorium z klarolu — naturalnego związku ekstrahowanego z szałwii muszkatołowej.