Utrata węchu i Covid: zrozumieć anosmię i reedukować nos
Covid postawił świat na głowie i spowodował liczne zaburzenia. Ta epidemia zachwiała zmysłami, uwypuklając często niedoceniany handicap: anosmię.
Objawy węchowe Covid-19
Anosmia, czyli utrata węchu, i utrata smaku to dwa główne objawy Covid-19:
- Statystyki: Badanie przeprowadzone na 2500 pacjentach wykazuje, że 60% osób z pozytywnym wynikiem testu utraciło węch. Nie wszystkie przypadki osób “Covid-pozytywnych” tracą jednak węch.
- Czas trwania: Powrót do normy jest różny w zależności od osoby. Większość odzyskuje 75% zdolności węchowej po miesiącu. Dodatkowe kilka tygodni lub czasem kilka miesięcy może być potrzebnych do pełnego powrotu do normy.
- Inne przyczyny: Anosmia może być również związana z całkowitym lub częściowym uszkodzeniem nerwu węchowego, które może wystąpić niezależnie od Covid, z powodu infekcji wirusowej, udaru mózgu, urazu czaszkowo-mózgowego lub choroby zapalnej. W zależności od przypadku węch może powrócić po kilku dniach, miesiącach lub latach, ale może też nigdy nie powrócić.
Słowniczek zaburzeń węchu (dysosmie)
- Hiposmia: Częściowe osłabienie węchu i smaku.
- Hiperosmia: Zdolności węchowe powyżej normy — można powiedzieć, że perfumiarze mają hiperosmię.
- Parosmia: Błędne postrzeganie zapachu.
- Fantosmia: Halucynacja węchowa.
Słowniczek zaburzeń smaku
- Ageuzja: Utrata smaku.
- Dysgeuzja: Zniekształcenie smaku.
Zrozumieć węch i jego znaczenie
Zapach wyraża sygnał emitowany przez element naszego otoczenia w danym momencie, odebrany przez nasze zmysły i zapisany w naszej pamięci. Wszyscy żyjemy zanurzeni w świecie zapachów — jedni zwracają na nie większą uwagę niż inni, świadomie lub nie, ale nikt im nie umyka.
Natomiast perfumy to zapach stworzony przez człowieka. To artefakt, kreacja, dzieło sztuki, produkt — w zależności od percepcji każdego. Ale to zawsze formuła opracowana przez perfumiarza. Jean Giono pisał: “Bogowie tworzą zapachy, ludzie wytwarzają perfumy”.
Różnice między kobietami a mężczyznami
- U kobiet: Węch kobiecy osiąga maksimum w dniu owulacji — jest więc zmienny w zależności od cyklu hormonalnego. Ciąża, na przykład, ze względu na napływ hormonów, znacząco zwiększa zdolności węchowe. Można więc mówić o tymczasowej hiperosmii kobiety w ciąży.
- U mężczyzn: Węch męski jest bardziej stabilny, ale to nie znaczy, że jest koniecznie bardziej wydajny. Mężczyźni inaczej wyczuwają pewne molekuły zapachowe, jak na przykład piżma.
Po 50. roku życia ostrość węchu może się nieco zmniejszyć, ale to nie jest zmysł, który słabnie najbardziej, zwłaszcza jeśli jest trenowany jak u perfumiarzy.
Życiowy związek między węchem a smakiem
Węch pozostaje główną bramą do naszego mózgu limbicznego i gadziego — tego od emocji. Gdy wyczuwamy zapach, pamięć i emocje są natychmiast angażowane. Mózg gadzi wychwytuje zapachy, mózg limbiczny je interpretuje.
Mózg gadzi to także ten, który przywołuje nasz instynkt — jest pierwotną i instynktowną częścią mózgu ssaków, których jesteśmy skromnymi przedstawicielami.
Jedzenie nosem
Czy Państwo wiedzą, że jemy przede wszystkim nosem? Węch jest bowiem bogatszy i potężniejszy niż smak. Nasze kubki smakowe mogą wykryć jedynie 5 rodzin smaków: słodki, słony, kwaśny, gorzki i nowy zmysł smakowy — umami (przyjemny smak między słonym a słodkim).
Możemy natomiast wyczuć do dziesięciu tysięcy zapachów. Perfumiarze, dzięki ćwiczeniom pamięciowym i hiperosmii, mogą rozpoznawać i zapamiętywać do 1000 różnych zapachów. Wystarczy, że katar sparaliżuje nasz węch, aby natychmiast zdolność smakowa została wyłączona.
Eksperyment z maliną: Warto wykonać ćwiczenie zatykając nos podczas jedzenia maliny! Odczuwa się jedynie świeżość i delikatność maliny i nic więcej — żadnego smaku maliny.
Oczywistość dla smakoszy
Osoba o wykształconym i ciekawym podniebieniu ma z pewnością rozwinięty węch. Jest przyzwyczajona do tropienia smaków i rozkładania zapachów na czynniki pierwsze. Perfumiarze to prawie wszyscy wyśmienici smakoszę, którzy lubią jeść, degustować wina i odkrywać niespotykane smaki.
Perfumiarze i enolodzy często konfrontują się ze sobą, a nawet jeśli ich specjalistyczne słownictwo jest nieco inne, doskonale się rozumieją.
Porada: Dla miłośników perfum lepiej jest wybierać zapach na pusty żołądek. Gdy wątroba jest aktywna, tępi to węch — głód wyostrza zdolności zapachowe.
Psychologiczny wpływ anosmii
Dlatego właśnie gdy Covid uderza i pojawia się anosmia, z reguły nie można smakować potraw. Życie staje się smutniejsze i pozbawione kolorów.
Gdy anosmia jest trwała, może stanowić prawdziwy handicap. Anosmia pozbawia istotnych przyjemności, z konsekwencjami takimi jak utrata apetytu, lęki, strach przed brzydkim zapachem własnego ciała i niemożność wyczucia niebezpieczeństw, jak ogień czy wycieki gazu. Anosmia to niesamowite poczucie utraty punktów orientacyjnych.
Zaobserwowano również spadek libido — miłość i zapachy są niezwykle powiązane — uczucia smutku, zamętu i depresji. Wrażenie bycia odciętym od świata i zdezorientowanym.
Protokoły reedukacji i leczenie
Odzyskiwanie węchu po Covid
W Szpitalu Uniwersyteckim w Nancy proponowany jest protokół reedukacji węchowej dla chorych na Covid, którzy nie odzyskują węchu.
- Anosmia jest najpierw leczona kortykosteroidami w celu szybkiego zmniejszenia stanu zapalnego szczelin węchowych.
- Jeśli utrata węchu utrzymuje się (po 3 lub 4 miesiącach), proponowana jest reedukacja węchowa — stymulacja węchu, w której osoby wąchają dwa razy dziennie próbki zapachów.
- W mniej poważnych przypadkach stymulacja nerwów węchowych może odbywać się również w domu, poprzez regularne i zabawne wąchanie przypraw i zapachów produktów domowych.
Badania medyczne
W szpitalu Pitié-Salpêtrière zapachy są wykorzystywane do stymulacji pamięci autobiograficznej pacjentów po urazach czaszkowo-mózgowych i z zaburzeniami pamięci. Prowadzone są również badania dotyczące choroby Alzheimera. Powtarzane wąchanie zapachów może utrwalać pewne wspomnienia i ograniczać utratę pamięci.
Na Białorusi neuropsychiatra Olga Alexandre opracowała metodę leczenia zaburzeń psychologicznych za pomocą bodźców zapachowych: projekt “perfumy aniołów” jest stosowany u chorych dzieci, aby pomóc im poprawić sen, stymulować apetyt i zmniejszyć ból.
W przyszłości rysują się interesujące perspektywy, jak ta profesora izraelskiego Hossama Haicka, pracującego nad metodą elektronicznego nosa zdolnego wykrywać pewne choroby na podstawie oddechu.
Wiersz: Anosmio, przeklęta bądź!
Na koniec nuta nadziei — ten wiersz, który podarowała mi Nathalie Pichard, ekspertka perfumeryjna, napisany, gdy sama doświadczyła anosmii. Jest dedykowany wszystkim cierpiącym na anosmię.
ANOSMIO, PRZEKLĘTA BĄDŹ!
Mój nos mnie nigdy nie zdradził
A jednak wirus mi go zabrał!
Przez prawie cały tydzień
Cierpiałam wielce, wielce!
Przyprawy już nie szczypały!
Perfumy były jedynie odpadem!
Jak mrówka bez czułków
Klęłam — ach, co za złość!
Nawet wybielacz!
Bezsilna, nawet on?!
Moja głowa wydawała się pusta
Wszystko stawało się mroczne…
Ale czy byłam zgubiona?
W tej pustce wszystko było zawieszone
Ślepa nosa i mózgu
Ten nos był w strzępach…
Anosmia to nie przyjaciółka
Przychodzi po cichu, jako wróg!
Nie składając broni,
Mówiłam do niej mimo łez
Zostaw mnie, oddaj mi zapachy!
Tak wiele byś uczyniła dla mego szczęścia
Oddaj mi moje słońce!
Niech znów się zachwycam!
Mój foksterier czeka, kusi mnie…
Oddaj mi mój nos, niech go poczuję!
I bez ostrzeżenia odeszłaś…
Anosmio, przeklęta bądź!Węch to życie — chrońmy go.
Więcej informacji na temat anosmii można znaleźć na następujących stronach:
