Ceremonia Kodo: Sztuka słuchania kadzidła w Japonii
Zapach jest postrzegany przede wszystkim jako źródło dobrego samopoczucia i uwodzenia, ale jego wymiar duchowy — a przynajmniej efekt psychologiczny — jest równie ważny.
Nie znamy dobrze jego mechanizmów, ale intuicyjnie wiemy, że zapach może wywoływać stany szczęścia, nostalgii, budząc czasem głęboko ukryte wspomnienia. Aktywność intelektualna może być stymulowana przez zapach.
Mistrz i szkoła Shino
W ubiegłym tygodniu uczestniczyłam w ceremonii Kodo, czyli Drodze Kadzidła, w Domu Japonii nad brzegiem Sekwany przy Quai Branly. Przyjął nas i zaprezentował demonstrację Souhitsu Issiken Hachiya. Reprezentuje on 21. pokolenie na czele szkoły Shino, jednej z dwóch najstarszych szkół nauczających kodo.
Od dzieciństwa uczył się ducha i dyscypliny “Kodo”. Nauczył się również sztuki ceremonii herbacianej od swojego dziadka, dziewiętnastego z dynastii Souyou. Przez 10 lat uczył się kaligrafii u katolickiej zakonnicy.
Wreszcie zaangażował się w sadzenie drzew w Wietnamie. Przez 500 lat istniało 20 wielkich mistrzów tej szkoły. W Japonii jest 200 klas Kodo, a jedna w Bostonie (w USA).
Kadzidło: Drogocenne drewna i duchowość
Mając swoje korzenie w Chinach, kadzidło zostało wprowadzone do Japonii w VI wieku w ramach praktyk buddyjskich. Są one również nazywane ginkos i mogą być przechowywane nawet przez 1000 lat.
Niektóre przechowywane są wraz ze skarbami dworu cesarskiego. Te drogocenne drewna były przedmiotem ogromnej pożądliwości i są warte “fortuny”.
Kadzidło japońskie pochodzi konkretnie z drewien zwanych ginkos lub agar, które po uszkodzeniu wydzielają żywicę, jakby dla zabliźnienia rany i połączenia się z nią (pochodzą z lasów tropikalnych Wietnamu, Laosu lub Kambodży). Proces ten trwa około dziesięciu lat.
Ceremonia ta może być samotna, jak czynili to na przykład samurajowie przed bitwą, pozwalając im stanąć twarzą w twarz z samym sobą lub zmierzyć zdolność koncentracji, pamięć czy wznieść duszę.
Może być również dzielona z innymi — jest wówczas grą, która, jak sama nazwa kodo wskazuje, pozwala “słuchać zapachów”.
Przebieg ceremonii
Mistrz Kodo wchodzi do pomieszczenia, porusza się z niezwykłą precyzją, małymi odliczonymi krokami, obraca się i wreszcie siada na kolanach na tatami. Rozkłada swój zestaw zawierający narzędzia: szczypce, szpatułki itd.
Na początku siedzieliśmy również na kolanach wokół niego, ale po 5 minutach wróciliśmy do postawy zachodniej — po turecku lub z nogami wyciągniętymi na bok — było to zbyt trudne!
Mistrz pali maleńki kawałek kadzidła na porcelanowym naczyniu, na dnie którego umieszczone są węgle. Na popiołku wykreślone jest 50 kresek na 5 płaszczyznach (5 to ważna cyfra symbolizująca 5 żywiołów świata: ogień, ziemię, wodę, metal, drewno).
Gestyka i drewna
Mistrz pokazuje nam właściwy gest trzymania palacza kadzidła — lewa ręka pod spodem, prawa na górze, by kierować smugi kadzidła precyzyjnie ku nosowi. Trzy wdechy, wydechy na bok, żeby nie zdmuchiwać popiołu. Trzeba zapamiętać tę woń, postawić palacz kadzidła na tatami i przekazać sąsiadowi.
Ta gra kadzidłowa polega na wyobrażeniu sobie podróży łodzią do trzech słynnych miejsc:
- Matsushima: symbolizuje krajobraz północnej Japonii.
- Hashidate: długi pas lądu w centrum wyspy, w kierunku Kioto.
- Itsukushima: wyspa niedaleko Hiroszimy.
Następnie mistrz ceremonii miesza trzy kawałki drewna i dodaje czwarty, zwany “łodzią”, po czym ogłasza grę: “shukkô”.
Gra: Słuchać i rozpoznawać
Trzy palacze kadzidła są wówczas przekazywane w innej kolejności, plus czwarty — łódź, “intruz”.
Gra polega na rozpoznaniu i zanotowaniu na złożonym pergaminie inicjałów rozpoznanych zapachów w kolejności ich podawania, np.: I M H B — wszystko w całkowitej ciszy, skupieniu i ekstremalnej koncentracji.
Myślałam, że rozpoznałam poszczególne zapachy — łagodne i delikatne wonie drewna gwajaku, nieco drzewne, pudrowe — ale różnice między drewnami były niezwykle subtelne!
Poetyckie wyniki
Mistrz podaje nam odpowiedź z ocenami pełnymi poezji:
- Sankei: Cztery zapachy znalezione we właściwej kolejności. Podróż przebiegła bez przeszkód i pozwoliła podziwiać trzy niezwykłe krajobrazy.
- Yugiri (wieczorna mgła): Dwa zapachy umieszczone na właściwym miejscu. Odwiedzono dwa miejsca, ale o zmierzchu mgła zasłoniła ostatni widok.
- Asagiri (poranna mgła): Tylko jeden zapach znaleziony. Mgła od rana uniemożliwiła cieszenie się czystym widokiem.
- Kumokiri: Żaden zapach nie został rozpoznany. W takim razie był to dzień chmur i mgieł.
Wynik mojego doświadczenia: odbyłam podróż, ale mgła uniemożliwiła mi podziwianie widoku. Pocieszyłam się — moi sąsiedzi nie wypadli lepiej!
10 cnót kadzidła według Japończyków
- Wyostrzać zmysły
- Oczyszczać ciało i umysł
- Usuwać zanieczyszczenia umysłu
- Walczyć ze zmęczeniem
- Leczyć poczucie samotności
- Tworzyć uczucie harmonii mimo codziennych źródeł stresu
- Jego obfitość nie jest uciążliwa
- Zadowalać się małymi ilościami
- Opierać się upływowi czasu
- Codzienne stosowanie nie szkodzi
Jak za każdym razem, gdy mam szczęście uczestniczyć w japońskiej uroczystości czy wydarzeniu (ceremonia herbaciana, festiwal Sakury, sztuka kwiatowa itp.), za każdym razem jestem oczarowana rygorem, precyzją, wyrafinowaniem i doskonałością, które emanują z kultury japońskiej.
Podziękowania dla firmy TAKASAGO.
