Perfumy Orientalne i Ambrowe: Kompletny przewodnik po nutach i historii

Czym jest rodzina orientalna lub ambrowa?

Rodzina orientalna, zwana również „rodziną ambrową”, składa się z akordu orientalnego, który może być ozdabiany różnymi facetami:

• Zieloną
• Hesperydową
• Kwiatową
• Gurmandską
• Drzewną
• Korzenną
• Skórzaną

Rodzina orientalna pozwala tworzyć perfumy orientalne zarówno damskie, jak i męskie, bardzo cenione, charakteryzujące się bogatymi i bardzo łagodnymi surowcami.

Pochodzenie słowa „ambrowy”

Słowo „ambrowy” w perfumerstwie nie pochodzi, jak można by sądzić, od kamienia bursztynowego, skamienieliną żywicy pozbawionej wszelkiego zapachu. Termin „ambrowy” pochodzi zapewne od użycia, jakie perfumiarze czynili z ambry szarej w swoich kompozycjach.

Ten surowiec jest pochodzenia zwierzęcego i pochodzi z patologicznego tworu kaszalota (zwierzę nie jest zabijane w celu pozyskania ambry szarej, dlatego jest ona nadal dopuszczona przez IFRA – International Fragrance Association). Jednak ta zmysłowa nuta jest tak droga, że obecnie rzadko można ją znaleźć w formulacji perfum.

Początki akordu ambrowego lub orientalnego

Akord ambrowy, czyli orientalny, został zidentyfikowany w Jicky (1889), które dały następnie Shalimar (1921) od Guerlain, oraz w Ambre Antique od Coty w 1908 roku. Stanowi również bazę akordu ambrowego De Laire: Ambre 83.

Klasyczny akord ambrowy lub orientalny

Perfumy z rodziny orientalnej składają się z klasycznego akordu orientalnego, złożonego zazwyczaj z bobu tonka, wanilii, waniliny, kumaryny, labdanum i paczuli. Znajdziemy w nim również żywice, takie jak benzoes, kadzidło czy opoponaks. A faceta irysa ubiera go wspaniale!

Baza ambrowa

Solidną bazę można znaleźć w pomaderze, tej rzeźbionej drewnianej kuli od L’Artisan Parfumeur, bardzo znanej – jest ona charakterystyczna dla bazy ambrowej. Aby uzyskać tę formułę pasty, płyn jest mieszany z „suchym” rozpuszczalnikiem, który przekształca go w stan stały.

Można również znaleźć tę bazę, choć mniej jakościową, na sukach Maroka lub Tunezji, w formie białego kamienia zwanego „ambrą”. Nie chodzi tu jednak o prawdziwy akord ambrowy czy orientalny, lecz o kompozycję.

Składniki rodziny orientalnej

Główne składniki rodziny orientalnej, czyli ambrowej, to wanilia, bób tonka, mirra, kadzidło, styraks, benzoes i opoponaks.

1. Wanilia

Szlachetna wanilia jest surowcem kluczowym facety orientalnej. Ta wanilia nie jest „słodka” – to molekuły waniliny i etylowaniliny nadają nutę bardzo słodką. Cudowna wanilia, czyli vanilla planifolia, jest odmianą orchidei rosnącą w lasach tropikalnych w cieniu podszycia, w formie tajemniczej liany…

Tylko ona wydaje owoc, słynną laskę wanilii. Wanilia ta pochodzi z Meksyku. Dzięki pracy małej pszczoły (melipona) kwiat jest zapylany. Jednak odkąd Edmond Albius, niewolnik, odkrył sekret zapylania wanilii w 1848 roku, pracę melipony zastąpiła interwencja człowieka.

Za pomocą odprżka bambusowego unosi się roślinną ostrogę zamykającą orchideę, a pyłek jest zbierany i łączony z słupkiem. Operacja ta może odbywać się jedynie rano, gdy kwiat właśnie się otworzył. Kobiety zajmujące się tą czynnością zwane są „swatkami”. Potrzeba około 18 miesięcy, aby uzyskać owoc tej orchidei, cenną czarną laskę.

Przygotowanie laski wanilii

Po zbiorze laska wanilii jest parzewana przez 3 minuty, następnie zawijana w koc na 24 godziny. Dopiero po wystawieniu na słońce od rana do wczesnego popołudnia, po każdej stronie, kilka godzin dziennie, laski nabierają znanego wyglądu po 15 dniach.

Stają się czarne, suche i pozbawione bakterii. Wanilie są następnie sortowane ręcznie, jedna po drugiej, aby upewnić się, że są dobrze wysuszone.

Wanilia z Madagaskaru

Wanilia z Madagaskaru występuje w 18 krajach. Ta z Mayotte i Indii należy do najbardziej cenionych. Stała się surowcem rzadkim i bardzo luksusowym, najdroższą przyprawą po szafranie. Cena wanilii wzrosła 10-krotnie w ciągu 4 lat. Jej natura botaniczna, skarby zapachowe i cena czynią z niej surowiec wyjątkowy.

Różne nuty wanilii

Otulające i zmysłowe ciepło wanilii przejawia się w różnych nutach. Mogą być mleczne, miodowe, ambrowe, drzewne, korzenne. Można również wyczuć nuty zwierzęce, a nawet rumowe.
Istnieje też wanilia odmiany botanicznej Tahitensis, która jest bardziej kwiatowa.

Liczne formy wykorzystania wanilii

• Tynktura waniliowa: Aby uzyskać tynkturę waniliową, należy macerować rozcięte laski w alkoholu przez minimum miesiąc. Jednak ta technika jest dziś prawie nieużywana.
• Absolut wanilii: Absolut wanilii uzyskuje się po ekstrakcji lotnymi rozpuszczalnikami z lasek.
• Produkty syntetyczne: Wanilina i etylowanilina są surowcami syntetycznymi. Jak wspomnieno, ta wanilia jest znacznie słodsza.

Ciekawostki o wanilii

Powszechnie wiadomo, że Aztekowie spożywali napój na bazie czekolady, ale używali również wanilii do aromatyzowania swojego nektaru!
Ponadto wanilia jest remedium na lęki i dodaje siły oraz zdrowia temu, kto ją spożywa lub wącha.

Wanilia w perfumach Delacourte Paris: Valkyrie, Vahina i Osiris

2. Bób tonka

Bób tonka pochodzi z Ameryki Południowej, a dokładniej z Wenezueli, Gujany i Brazylii. Jeśli wanilia jest produkowana przez orchideę, bób tonka pochodzi z owocu „dipteryx odorata”, tropikalnego drzewa. Nazywany jest również coumarouna lub sarrapia.

Cechy bobu tonka

Owoc tego tropikalnego drzewa ma kształt dużych migdałów, króre skrywają nasiono. Jest ono czarne, owalne, podługowate i lśniące. Wysychając, marsz się i zaczyna pachnieć. Jego subtelny zapach intensyfikuje się z czasem.
Obróbka bobu tonka jest bardzo zbliżona do obróbki wanilii. Po zbiorze jest suszony na słońcu i sortowany.

Liczne zastosowania bobu tonka

Początkowo nasiona były mielone na proszek i sprzedawane w saszetkach umieszczanych w szafach między stosami bielizny.

• W perfumerstwie: bób tonka jest przetwarzany ekstrakcją lotnymi rozpuszczalnikami w celu uzyskania absolutu bobu tonka.
• W kuchni: sam bób może być również tarty tak jak gałka muszkatołowa i używany w cukiernictwie, w połączeniu z czekoladą, kawą i deserami, takimi jak panna cotta.
• Do aromatyzowania tytoniu do tabakiery i tytoniu fajkowego: Amsterdamer (praktyka ta jest obecnie zakazana we Francji i Stanach Zjednoczonych).

Bób tonka, zapach wyjątkowy

Bób tonka to prawdziwa kompozycja zapachowa sama w sobie! Jest bowiem bardzo bogaty w facety. Można w nim znaleźć nuty drzewne, balsamiczne, waniliowe, migdałowe, a także nuty pistacjowe, tytoniowe, siana czy miodowe…

Główna molekuła tego surowca to kumaryna. Pod względem zapachowym jest bardzo migdałowa i wiernie przywołuje zapach słoiczków kleju Cléopâtre z dzieciństwa! Synteza kumaryny została opracowana w 1868 roku i po raz pierwszy użyta w kompozycji Jicky z linalolem i etylowaniliną (por. Rodzina chyprowa).

Nutę bobu tonka można znaleźć również w Vahina od Delacourte Paris.

3. Mirra

Mityczne początki mirry

W Metamorfozach Owidiusza mirra jest związana z mitem o przemianie Mirry, kazirodczej córki króla Cypru, w drzewo mirrowe, zanim wydała na świat Adonisa, narodzonego z kory tego drzewa.

Drzewo mirrowe: commiphora myrrha i jego łzy

Kilka gatunków drzew mirrowych lub commiphora jest źródłem tej substancji o mitycznej przeszłości. Wszystkie te drzewa są niewielkich rozmiarów, zarówno commiphora arabska, jak i abisyńska. Istnieje ponad 100 gatunków commiphora.

Najbardziej cenione są te, które w największym stopniu przyczyniają się do produkcji oleo-gumo-żywicy w formie naturalnego wycieku. Drzewo produkuje prawdziwe łzy, których kolor waha się od jasnożółtego do dość ciemnego czerwonego. Te delikatne łzy są niemal kruche, lśniące i wydzielają intensywny aromat.

Mirra, zapach sacrum

Mirra uważana jest za zapach najwspanialszy i najcenniejszy ze wszystkich. Znane jest jej najwyższe użycie w starożytności – w kulcie bogów. Z kolei Królowie Magowie łączą ją z kadzidłem.

Poza tymi sakralnymi użyciami mirra zajmuje ważne miejsce w perfumerstwie. Perfumiarze wykorzystują bowiem esencję mirry uzyskaną przez destylację parową gumy zbieranej z drzewa. Posiada ona intensywny, wznoszący się zapach balsamiczny z facetami lukrecji, nutami drzewnymi, niemal owocowymi i nutami kadzidła.

4. Kadzidło

Drzewo kadzidłowe: boswellia

Kadzidło jest, podobnie jak mirra, gumą zbieraną z „drzew kadzidłowych”. Pojęcie „drzewa kadzidłowego” obejmuje wiele gatunków Boswellia pochodzących z różnych krajów, takich jak Somalia, Jemen, Sudan, Etiopia i Indie.

Obróbka gumy boswellia: esencja

W perfumerstwie guma zbierana po nacięciu pnia drzewa jest destylowana parową w celu uzyskania esencji. Esencja ta jest nutą bazy bardzo intensywną, ciemną i aromatyczną, o efekcie kamforowym, żywicznym lub wędzonym.

Różnorodne zastosowania kadzidła

Kadzidło zawsze wiązało się z pewnym ceremoniałem na przestrzeni wieków, czy to podczas kultu bogów, czy przy sporządzaniu leków lub perfum.

Egipczanie używali go w starożytności do leczenia, balsamowania zmarłych, a przede wszystkim do fumigacji w miejscach kultu. Religie nieustannie sięgały po kadzidło. Ludy Dalekiego Wschodu poświęcają mu niemal sakralną uwagę w swoim życiu prywatnym.

5. Styraks

Balsam styraksowy

Podobnie jak balsamy peru, Tolu, benzoes czy mirra i kadzidło, balsam styraksowy jest wydzielany w korze dwóch gatunków drzew zwanych liquidambar, występujących w Syrii, Azji Mniejszej i Ameryce Południowej.

Obróbka balsamu styraksowego: esencja

Esencja styraksu uzyskiwana jest przez destylację balsamu. Jej zapach jest intensywny, z nutami waniliowo-balsamicznymi i kwiatowymi, ale także nutami zwierzęcymi, skórzanymi i nutami smoły.

6. Benzoes

Guma benzoesowa

Benzoes to balsam wypływający naturalnie lub po nacięciu pnia drzewa z rodziny styrakowych, styrax benzoin. Drzewo to rośnie w regionach Syjamu i Sumatry. Wydzielina jest w rzeczywistości patologiczną reakcją drzewa, z którego zbiera się gumę lub „łzy benzoesowe”. Guma ta jest biała gdy jest płynna i żółknie wysychając. Gdy jest zbierana, jest już półstała.

Cechy benzoesu

Benzoes syjamski jest odmianą najbardziej poszukiwaną przez perfumiarzy, gdyż posiada wyrazistą facetę waniliową. Ale jest też najrzadszy i najdroższy!

„Łzy benzoesowe” wydzielają bardzo łagodny zapach, bardzo ceniony w świątyniach buddyjskich, gdzie jest używany, podczas gdy kadzidło obecne jest w kościołach katolickich. Benzoes wydziela bardzo łagodne nuty waniliowe, nuty migdałowe, palonej kawy, ale także nuty miodowe, kwiatowe goździowe. Jego zapach jest bogaty, likierowy, a nawet leczniczy.

Zastosowania benzoesu

Benzoes był długo uważany za odmianę kadzidła lub mirry i za substancję cenną. Odgrywa również rolę w leczeniu chorób płuc i skóry. Jest m.in. gojący – można go znaleźć w składzie balsamów do ust, takich jak Super Lips od Guerlain.

Obróbka benzoesu: absolut benzoesowy

W perfumerstwie guma jest przetwarzana ekstrakcją lotnymi rozpuszczalnikami w celu uzyskania absolutu benzoesowego.

7. Opoponaks

Pochodzenie opoponaksu

Opoponaks lub opopanax to guma pochodząca z krzewu rosnącego głównie w Somalii i Etiopii.

Zapach opoponaksu

Opoponaks oferuje woń balsamiczną, łagodną i aksamitną. Jest też ziemisty, skórzany i zbliżony do mirry.

Ciekawostka o opoponaksie

Dawniej lekarze byli przekonani, że opoponaks może leczyć guzy, i stosowali go w formie okładów.

8. Cist labdanum

Cist labdanum pochodzi z krzewu (jego guma jest używana od starożytności), występującego głównie w krajach śródziemnomorskich. Wydziela on rodzaj lepkiej gumy, która smakuje owcom. Uczestniczy w produkcji kadzidła, jest ważny w akordach orientalnych i chyprowych oraz fougère. Istnieje w formie konkret. Z tej konkrety uzyskuje się absolut cistu (por. Ekstrakcja lotnymi rozpuszczalnikami). Istnieje również w formie esencji (por. Destylacja).
Jego woń jest skórzana, balsamiczna, zwierzęca, ciepła, intensywna.

Emblematyczne perfumy orientalne

Perfumy orientalne damskie

• Habinita Molinard
• Shalimar Guerlain
• Youth Dew Estée Lauder
• Opium Yves Saint Laurent
• Coco Chanel
• Must Cartier
• Obsession Calvin Klein
• Soir d’Orient Sisley
• Coromandel Chanel
• L’Instant Guerlain
• Spiritueuse Double Vanille Guerlain
• Cuir Beluga Guerlain
• Angélique Noire Guerlain
• Amber Intrigue Tom Ford
• Myrrh et Tonka Joe Malone
• Guidance 46 by Amouage
• African Leather by Memo
• Old Fashioned By Kilian
• Stellar Times By Louis Vuitton

Perfumy orientalne damskie bardziej gurmandskie

• Angel Mugler
• Miss Dior Dior
• Mon Guerlain Guerlain
• Good Girl Carolina Herrera
• La Petite Robe Noire Guerlain
• La Vie Est Belle Lancôme
• Hypnotic Poison Dior
• Love Don’t be shy by Killian
• Old Fashioned by Kilian
• Angel Share By Killian
• Orchidée Vanille Van Cleef
• Magenta Tanzanite Armani privé
• Black Tie Céline
• Baby Cat YSL
• Vanille Antique Byredo
• Vanille Diorama Dior
• Vanille Fatale Tom Ford
• Tobacco Vanille Tom Ford
• Material Amouage
• La Baguette Fendi
• Goddess Burberry
• Vanilla Powder Matière Première
• Novae Vanilla Atelier des Ors

Perfumy orientalne męskie

• Habit Rouge Guerlain
• A*Men Mugler
• Opium pour Homme Saint Laurent
• Obsession pour Homme Calvin Klein
• Le Mâle Elixir JP Gaultier
• Camomille Satin Dries Van Noten
• Le Lion Chanel
• Tobacco Vanille Tom Ford

Perfumy orientalne mieszane

Rodzina orientalna to obietnica zmysłowości i ciepła zarówno w perfumach damskich, jak i męskich. Oto kilka perfum orientalnych mieszanych:

• Ambre Narguilé Hermès
• L’Ambre L’Artisan Parfumeur
• Ambre Parfum d’Empire
• Cuir Cannage Dior
• Patchouli Impérial Dior
• Fève Délicieuse Dior
• Mitzah Dior
• Eau Noire Dior
• Ambre Nuit Dior
• Ambre Nomade Louis Vuitton
• Velvet Tonka BDK
• Grand Soir Francis Kurkdjian
• Ambre Sultan Serge Lutens
• Amber Intrigue Tom Ford
• Myrrhe et Tonka Joe Malone
• Guidance 46 by Amouage
• Muse YSL