Balsamy i żywice w perfumerstwie: Przewodnik po nutach balsamicznych

Mirra

Mirra jest aromatyczną gummo-żywicą wytwarzana przez drzewo mirrowe (Commiphora Myrrha). Uważana za najwytworniejszy i najcenniejszy istniejący zapach, składa się z 60% gumy, 30% żywicy i esencji oraz dodatkowo z zasady gorzkiej.

Istnieje ponad sto różnych odmian mirry, zwanej również Commiphora Myrrha, pochodzącej z Arabii Saudyjskiej i Abisynii.

Trzy najbardziej znane gatunki to:

• Commiphora Myrrha Nees
• Commiphora abyssinica
• Commiphora schimperi

Odmiany najbardziej cenione w perfumerstwie to te pozwalające wytwarzać „oleo-gummo-żywicę”, w formie naturalnych wysidków, prawdziwych „łez” kruchych i lśniących, o kolorze wahającym się od jasnożółtego do ciemnoczerwonego i o silnym zapachu aromatycznym.

Zastosowanie i olfakcja

Perfumiarze używają esencji mirry uzyskanej przez destylację z parą wodną gumy zbieranej z drzewa. Wykazuje ona zapach balsamiczny, intensywny i wznoszący, z facetą lukrecjową, drzewną, niemal owocową i zapachem kadzidła.

Mirra jest również silnie kojarzona z religią, zwłaszcza w formie kadzidła, podczas kultu bogów w starożytności, oraz jako dar Trzech Króli. W mitologii greckiej mirra jest związana z Mirrą, kazirodczą córką króla Cypru, przemienioną w drzewo mirrowe, zanim dała życie Adonisowi.

Kadzidło (Olibanum)

Kadzidło pochodzi od łacińskiego „incendere”, co oznacza palić, świecić, i co dało również słowo „żarzony”. Nosi również nazwę olibanum, pochodzącą od hebrajskiego „lebonah”, wywodzącego się z korzenia „laban”, co oznacza to, co jest białe, lub czystość. Olibanum symbolizuje ochronną moc Boga i oczyszcza ze wszystkich grzechów. Królowa Saba często ofiarowywala je Salomonowi.

Kadzidło jest, podobnie jak mirra, gumą. Zbiera się je z drzew kadzidłowych. Istotnie, pojęcie drzewa kadzidłowego ma znaczenie zbiorowe. Obejmuje pewną liczbę gatunków Boswellia pochodzących z różnych krajów: Somalii, Jemenu, Sudanu, Etiopii i Indii, każdy o specyficznych cechach zapachowych.

Najczęściej używanym drzewem jest Boswellia carteri Roxb. Wszystkie to krzewy o wysokości 4–5 metrów z gór Bliskiego Wschodu i Afryki. Drzewa kadzidłowe posiadają pień i gałęzie, z których szara kora łatwo się oddziela.

W perfumerstwie guma zbierana po nacięciu pnia drzewa, tydzień później perły kadzidła są zbierane, a następnie destylowane z parą wodną w celu uzyskania esencji.

Opis zapachowy kadzidła

• Boswellia Sacra z Omanu: posiada nutę miętową i eukaliptusową.
• Boswellia Serrata z Indii i Boswellia papyrifera: posiada facetę gorzkocytrynową.
• Boswellia frerana lub Maydi: ma akcenty karmelowo-kwiatowe i owocowe, jest używana przez Kościół Koptyjski Etiopii.
• Boswellia Rivae: posiada akcenty gurmandskie.
• Jednakże najbardziej znana z tych esencji to nuta bazy bardzo mocna, ciemna, aromatyczna z efektem kamforowym, żywicznym, wędzonym.

Zastosowania kadzidła

• Zastosowania kadzidła na przestrzeni wieków zawsze odpowiadały pewnego rodzaju ceremonii: kult bogów, lekarstwa lub perfumy.
• Starożytni Egipcjanie używali go do leczenia. Kadzidło jest silnym antyseptykiem, służyło również do balsamowania zmarłych (konserwant ciał) i przede wszystkim do fumigacji w miejscach kultu, ze względu na moc duchową, ale również dla ochrony przed miazmami.
• Religie nieustannie się do niego odwoływały.
• Ludy Dalekiego Wschodu darzyły je niemal świętą uwagą w życiu prywatnym.
• Kadzidło jest również używane w kosmetyce.

Styraks

Podobnie jak wiele innych balsamów i żywic, balsam styraksu jest wydzielany w korze dwóch gatunków drzew zwanych liquidambar, pochodzących z Syrii, Azji Mniejszej i Ameryki Południowej.

Styraks płynny składa się z niewielkiej proporcji żywicy, esencji o zapachu benzyny zwanej styrolem, kwasu cynamonowego i styracyny. Esencję styraksu uzyskuje się przez destylację balsamu. Jego zapach jest mocny i waniliowy, balsamiczny, kwiatowy, ale także zwierzęcy, skórzany i bliski smoły.

Benzoes

Benzoes jest żywicą balsamiczną. Nazywana również gumą lub łzą benzoesu, jest wydzielana przez pień Styrax Tonkinensis, z rodziny styrakowcowatych.

W perfumerstwie guma ta jest poddawana ekstrakcji rozpuszczalnikami lotnymi w celu uzyskania absolutu benzoesu, nuty bardzo bogatej, o wielu facetach: waniliowej łagodnej, migdałowej, palonej kawy, miodowej, kwiatowej (bliskiej goździkowi), mlecznej, likierowej, a nawet leczniczej.

Pochodzenie i zbiór

Benzoes pochodzi z Syjamu, Sumatry – wyspy indonezyjskiej – oraz z Laosu, niegdyś zwanego „krajem miliona słoni”. Każdego roku kraj ten produkuje około 50 ton, z czego 2/3 jest eksportowane do Europy. Można go znaleźć głównie na północy kraju, w prowincji Phongsali, górzystym regionie o ogromnych lasach.

Balsam benzoesu zbiera się ręcznie, nacin ając korę pnia w kilku miejscach, aby rozpłakać drzewo i zebrać łzy benzoesu.

W stanie płynnym ten wysiek jest biały i żółknie przy wysychaniu; gdy jest zbierany, około 6 miesięcy później, jest już w połowie stały. Benzoes jest następnie transportowany do magazynów, gdzie jest traktowany jak bryłki złota, a potem oczyszczany i sortowany.

Zastosowania benzoesu

Odkryty naukowo w 1853 roku przez Garcię de Ortę, benzoes był niegdyś palony w domach, aby oczyścić atmosferę, przyciągnąć pozytywne fale i odstraszyć niepożądane istoty i stworzenia. Benzoes wchodzi również w skład balsamów o właściwościach gojących i antyseptycznych.

Perfumuje wodę Botot, tę wodę do płukania ust, której używał między innymi Ludwik XV, i wchodzi również w skład Baume de la Ferté, stworzonego w 1830 roku przez Pierre’a-François-Pascala Guerlaina, balsamu bardzo skutecznego w leczeniu popękanych warg i innych ran. Produkt ten jest dziś znany pod nazwą „Super Lips”.

Benzoes odegrał również rolę w leczeniu chorób płucnych. Ponadto łzy benzoesu wydzielają bardzo łagodny zapach, bardzo ceniony w świątyniach buddyjskich, gdzie jest używany jako kadzidło. Istotnie, benzoes był długo uważany za odmianę kadzidła lub mirry i za substancję cenną.

Różne odmiany i perfumy

Istnieją różne jakości benzoesu:

• Benzoes z Laosu: bardzo jakościowy, z nutą waniliową i karmelową, nie będąc przy tym zbyt słodkim, a także pudrowy i mleczny.
• Benzoes z Syjamu: odmiana bardzo poszukiwana przez perfumiarzy, bardzo rzadka i bardzo droga. Posiada bardzo wyraźną facetę waniliową.
• Benzoes z Sumatry: uzyskiwany z dwóch źródeł – styrax benzoin i styrax parallelorum.

Perfumy zawierające benzoes: Bois des Îles od Chanel, Habanita od Molinard, Opium od YSL, L’Eau od Diptyque, Serge Noire od Serge Lutens, Shalimar, L’Heure Bleue i L’Instant od Guerlain, i wiele innych.

Balsam peruwiański

Balsam peruwiański jest naturalną żywicą balsamiczną o kolorze brązowym lub czerwonym. Jest to produkt pochodny żywicy drzewa: Myroxylon pereirae, pochodzącego z Ameryki Środkowej (San Salvador, Kolumbia i Wenezuela). Drzewo nie rośnie więc w Peru, jak mogłaby sugerować nazwa. Było jednak niegdyś eksportowane z jednego z jego portów, Callao.

Podobnie jak balsam tolu, balsam peruwiański uzyskuje się przez nacięcie kory balsamo wca peruwiańskiego (wynik patologicznej reakcji drzewa).

Olejek eteryczny uzyskuje się przez destylację z parą wodną balsamu, a rezinoid przez ekstrakcję rozpuszczalnikami lotnymi. Jego zapach jest waniliowy, łagodny, z nutami karmelu, cynamonu i lekką nutą farmaceutyczną.

Podobnie jak balsam tolu, balsam peruwiański znajduje się w wielu znanych produktach. Często nie zdajemy sobie sprawy, że jest obecny w tych kosmetykach lub perfumach, a alergie są dość częste, powodowane głównie przez benzoesan koniferylu, główny alergen.

Różne zastosowania balsamu peruwiańskiego

Balsam peruwiański znajduje się w wielu produktach kosmetycznych i spożywczych, takich jak herbaty aromatyzowane i wypieki, a także w licznych zastosowaniach medycznych (syrop na kaszel, efferalgan…) oraz w niektórych produktach gospodarstwa domowego, środkach dezynfekujących i innych produktach przeciwpyłowych.

Pierwszym wielkim zastosowaniem olejku eterycznego z balsamu peruwiańskiego jest dermatologia. Stosowany w formie maści, pozwala łatwo leczyć wszelkie problemy suchej, uszkodzonej, popękanej skóry. Będzie również bardzo przydatny dla młodych matek karmiących piersią, które cierpią na popękania brodawek, ponieważ wspomaga odnowę komórkową.

Olejek eteryczny z balsamu peruwiańskiego jest tonikiem pomagającym walczyć z niedociśnieniem i zmęczeniem, stymulując organizm i układ odpornościowy, a także silnym środkiem dezynfekującym drogi oddechowe i rozrzedzającym wydzieliny oskrzelowe. Olejek eteryczny z balsamu peruwiańskiego sprzyja również relaksacji i medytacji.

Balsam kopaiwowy

Balsam kopaiwowy jest oleożywicą ekstrahowaną z różnych gatunków drzew południowoamerykańskich z rodzaju Copaifera (lub kopaiwowców). Zbiera się go, wiercac otwór w pniu tych drzew i wkładając rurkę do zbierania substancji, która z nich wypływa, a następnie może być destylowana z parą wodną w celu uzyskania olejku eterycznego.

Różne zastosowania: Balsam kopaiwowy jest używany w farmacji ze względu na liczne właściwości terapeutyczne: przeciwzapalne, antyseptyczne, gojące, wykrztuśne i przeciwreumatyczne.

Opis zapachowy w perfumerstwie: Ten balsam jest opisywany jako drzewny, żywiczny i korzenny, z akcentami aromatycznymi (mięta i eukaliptus). Zapach jest dość łagodny i posiada charakter drzewny, który może zbliżać się do sandału.

Perfumy z balsamem kopaiwowym:

• Aouda Comptoir Sud Pacifique
• Bois d’Arménie Guerlain
• Bois d’Ombrie Eau d’Italie
• Cerruti Si Cerruti
• Kingdom Alexander McQueen
• Pure Oud By Kilian
• Songes Annick Goutal
• Bois de Copaïba Parfumerie Générale
• Tam Dao Diptyque