Rodzina chypre w perfumerii: Historia i tajemnica
Można powiedzieć o perfumach, że należą do rodziny chypre, ale skąd pochodzi to słowo? Kto stworzył pierwszy chypre? Sądzili Państwo tak jak ja, że to Coty? Mam inny sposób patrzenia na to zagadnienie. Często słyszymy, że pochodzi od wyspy Cypr, która była w centrum handlu perfumami ze Wschodu i słynęła również z rękawiczek perfumowanych mchem dębowym.
Dalekie początki i ptaszki cypryjskie
W rzeczywistości, pochodzenie nie jest naprawdę znane. Brak bardzo precyzyjnych formuł dawnych perfum chyprowych wyjaśnia się niewielką liczbą znanych o nich receptur. Dostępne surowce niewiele się zmieniały aż do XIX wieku, a ich zakres stosowania pozostawał ograniczony.
Pudry do włosów, peruk, pudry do saszetek, noszące patronimy chypre, mają bardzo zbliżone formuły. Zawierają piżmo, cywetę i ambrę, osobno lub razem, z mchem dębowym, irysem i ciborowcem.
Receptura ptaszka cypryjskiego
Istniały również receptury ptaszka cypryjskiego — jedynych znanych chyprów do palenia. To rodzaj trocisków (kadzidelnicy), które wrzucano w ogień, aby wydobyć z nich przyjemny zapach i skorygować szkodliwość powietrza, a które, paląc się, ulatywały stopniowo na wzór ptaków.
Receptura ptaszka cypryjskiego według Lémery’ego: węgiel wierzbowy, guma adragantowa, woda różana, labdanum, piżmo, cyweta, szara ambra, styraks, benzoes, drewno rodyjskie i esencja, cynamon, goździk i elemi. Dejean wspomina w XVIII wieku, że woda cypryjska odróżnia się od innych wód piżmem i ambrą.
Chypry przejściowe (przed Cotym)
Odpowiadają okresowi między końcem Drugiego Cesarstwa a Wielką Wojną, bogatemu w wielkie postępy naukowe, technologiczne i przemysłowe. To nadejście syntezy organicznej, która udostępnia perfumiarzom nowe cząsteczki, takie jak wanilina w 1874, kumaryna w 1878, jonony (nuty fiołkowe) ok. 1884, piżma nitrowane w 1888.
Powstaje wiele ekstraktów o nazwie chypre, dążących do odróżnienia się od dawnych chyprów, zachowując jednocześnie mglisty akord bazowy.
Kilka nazw chypre z tamtej epoki (Guerlain jest bardzo obecny):
- Eau de Chypre (Guerlain ok. 1850)
- Chypre de Tentation (Roger et Gallet 1893)
- Cyprisime (Guerlain 1894)
- Chypre (Lubin 1898)
- Chypre de Paris (Guerlain 1909)
Rewolucja Coty’ego (1917)
Podczas gdy perfumy pozostają elitarne i o ograniczonej dystrybucji aż do Wielkiej Wojny, Coty łamie tradycję w 1917 roku swoim Chypre — pierwszymi masowymi perfumami o wyjątkowym rozgłosie. François Coty był pierwszym, który uprawiał marketing, nie wiedząc o tym!
Udało mu się stworzyć niezwykłą reklamę tych perfum. I sądzę, że właśnie dlatego pamięta się tylko o nim. Kilkadziesiąt perfum o patronimie chypre pojawia się do ok. 1950, początku współczesnej perfumerii.
Akord chyprowy: Klasyczny vs nowoczesny
Klasyczny akord chyprowy składa się z bergamotki, jaśminu, róży, paczuli, mchu dębowego, labdanum i ewentualnie nut zwierzęcych.
Obecnie na rynku mamy współczesne chypry, w których mech dębowy i labdanum zostały zastąpione paczulą. Mech dębowy, zakazany przez IFRA (uczulający), jest zastępowany u Guerlain naturalnym mchem z drzew, a u innych może być zastąpiony evernylem.
Termin “chyprowy” jest dość enigmatyczny dla klientki. Można wówczas mówić o zapachach poszycia leśnego, drewna, zapachach jesiennych, nacechowanych tajemnicą, charyzmą, magnetyzmem — mogą być zarówno kobiece, jak i męskie. To najbardziej złożona rodzina, elegancka, ceniona przez “koneserów”, znana z wyrafinowanego kontrastu między cytrusami a mszystą, ziemistą bazą.
Podrodziny chyprów
Chypry klasyczne i zielone
- Chypre Vert: Miss Dior od Christian Dior (1947)
- Chypre vert récent: Synthetic Jungle F. Malle i Club Couture by Valentino
Chypry owocowe
- Mitsouko od Guerlain (1919) — Pierwsze użycie nuty C14 w perfumerii.
- Femme od Rochas (1944)
- Coco Mademoiselle od Chanel (2001) — Nowy chypre
- Miss Dior Chérie od Christian Dior (2005) — Nowy chypre
- Parure od Guerlain (wycofane)
- Chypre fatal z kolekcji Elixirs Charnels od Guerlain (ekskluzywne)
- Pas ce soir BDK
Chypre kwiatowy
- Aromatics Elixir od Clinique (1972)
- Paloma od Paloma Picasso (1984)
- Eau du soir od Sisley (1990)
- Idylle od Guerlain
- Chant d’arômes od Guerlain
- Rose barbare od Guerlain (ekskluzywne)
- Earth by Jil Sander
Chypre piżmowy
- Narciso Rodriguez for her (2006) — Nowy chypre
Chypre aromatyczny/skórzany
- Aramis od Aramis (1965)
- Antaeus od Chanel (1981)
- Songe d’un bois d’été od Guerlain 2012 (ekskluzywne)
- Cabochard od Grès (1959)
Bardzo hesperydowy
- Eau Sauvage Extrême od Christian Dior (1984)
- Eau de Guerlain
- Monsieur od Chanel
- Hacivat by Nishane
- Cadenza by Sospiro
