Drvena obitelj: Potpuni vodič o notama (Sandalovina, Cedar, Vetiver, Oud)

Slučaj drvene facete u parfemu

Često je drvena faceta ujedno i glavna tema parfema. U tom slučaju, drvena poruka jasno se osjeća od samog početka parfema pa sve do njegova završetka.

U drvenoj obitelji, jedno drvo može biti dominantno, ali najčešće se radi o kombinaciji više drvenih nota. Drvena poruka može biti uzvišena i suptilnim citrusnim, cvjetnim, voćnim, začinskim ili vanilijinim facetama, a da pritom te facete ne preuzmu prevlast nad drvenim notama.

Drvene note umirujuće su, strukturirane i živahne note koje u većini slučajeva djeluju kao »nosači« u kompoziciji te tako parfemu daju kralježnicu.

U slučaju chypre mirisa, parfem će uvijek biti obogaćen drvenom facetom, osobito s pačulijem. Chypre parfem stoga je, po definiciji, drven.

Drvena obitelj: muška obitelj?

Drvena obitelj prvenstveno se pripisuje muškarcima, što je čini prije svega muškom obitelji. No treba znati da žene sve više prisvajaju drvene parfeme.

1. Santalovo drvo

To je jedino mekano, mliječno i kremasto drvo. Santalovina, koja je nekada dolazila iz Indije i sada je zaštićena od strane indijske vlade, danas dolazi iz jugoistočne Azije.

Postoje različite vrste santalovine. Santal spicatum, koji raste u Australiji, više podsjeća na cedar, ili santal austro caledonicum koji se nalazi uglavnom u Novoj Kaledoniji.

Prirodna santalovina ima »vrlo prigušenu« notu, vrlo malo snažnu, ali izuzetne postojanosti. Posebno je teška za obradu i predstavlja izazov za parfumera-kreatora, jer sama po sebi nije učinkovita u kompoziciji. Često je popraćena santalnim molekulama koje uzdižu prirodnu notu.

Potrebno je otprilike trideset godina da santalovo drvo dosegne svoju konačnu veličinu, odnosno opseg od 50 cm. Kako bi se moglo koristiti u parfumeriji, ovo drvo mora se izrezati na strugotine, a zatim obraditi destilacijom.

Santalne molekule

Postoje brojne sintetičke santalne molekule, ali one ne mogu zamijeniti prirodnu santalovinu. Služe za »pojačavanje« prirodne santalovine, no moraju se koristiti s oprezom jer daju prilično »vulgarne« note. Možemo spomenuti:

1. Polisantol
2. Sandalor
3. Sandella

Parfemi sa santalovinom

Evo nekoliko referentnih parfema sa santalovinom, iz drvene olfaktivne obitelji:

• Samsara de Guerlain (1989.): Po prvi put koristi santalovinu u ženskom parfemu. Prevelika doza drveta, u količini od 20% formule santalovine, popraćena je uglavnom ylang-ylangom, jasminom i nekoliko santalnih molekula.
• Bois des îles de Chanel (1926.): Prekrasni Bois des îles Ernesta Beauxa nudi santalovinu i vetiver obavijene toplim notama poput tonka boba, cimeta i vanilije.
• Santal Massoïa d’Hermès (2011.): Kreiran od strane Jean-Claudea Ellene, to je drveni miris u kojem su istaknute okrugle i mekane note. Santalovina se pojavljuje najprije kao »to vodoravno i puteno drvo«.
• Tam Dao de Dyptique (2003.): Nazvan po nacionalnom parku u Vijetnamu, vrlo je snažan parfem izgrađen oko santalovine. Vrlo je cijenjen među ženama.
• Wonderwood de Comme des Garçons (2010.): Uniseks parfem, kombinacija santalovine, vetivera, pačulija, gvajakovog drveta, cedra, agarovog drveta (oud) i čempresa.
• Santal Royal de Guerlain (2015.): Spaja santalovinu s oud drvetom.

Santalovina prema Sergeu Lutensu:

• Santal de Mysore (1991.), mliječna i začinska santalovina.
• Santal blanc (2001./2019.) bijela santalovina popraćena irisom, cimetom, ružičastim paprom i mošusom.
• Santal majuscule (2012.), santalovina pomiješana s ružom, slatkog drvenog traga s laganim notama čokolade.

Santalovina je prisutna u parfemu Valkyrie iz kolekcije Delacourte Paris.

2. Cedar

Nota cedra podsjeća na minu olovke, pilanu, strugotine drveta. Izvrsno se slaže s vetiverom i citrusima, osobito grejpfrutom. Kemija je također omogućila izoliranje brojnih molekula cedra. Te molekule, poput cedrola, vertoficsa ili cedrambera, mogu biti vrlo zanimljive.

Postoje različiti cedrovi ovisno o podrijetlu: cedar iz Virginije, cedar iz Texasa i cedar iz Atlasa. Cedar iz Atlasa može doseći 40 m, koristi se u stolarstvu, a strugotine drveta (nusproizvodi stolarstva) koriste se za dobivanje eteričnog ulja destilacijom. Njegov miris ima animalnu, dimljenu notu.

Što se tiče cedra iz Virginije, upravo taj cedar najviše podsjeća na minu olovke, a može doseći 25 m. Olfaktivno su cedrovi iz Virginije i Texasa prilično slični jer imaju isto podrijetlo. Eterično ulje cedra iz Atlasa snažnije je od onoga iz cedrova iz Virginije i Texasa.

Parfemi koji koriste cedar

• L’Eau des Merveilles d’Hermès (2004.): Evernyl, sintetička mahovina, povezana je s cedrom, osobito u ovom chypre parfemu.
• Féminité du bois de Shiseido (1992.): Cedar je povezan s voćnim notama. Ovaj parfem slavi cedar iz Atlasa koji evocira Maroko drag Sergeu Lutensu. Njegova začinska kompozicija s cimetom i klinčićem te irisirana notama ljubičice, čini ga »purističkim« drvenim parfemom.
• Bois Farine de l’Artisan Parfumeur (2003.): Jean-Claude Ellena predlaže akord cedra, vetivera i lješnjaka.

Cedar je također prisutan u mirisu Osiris iz Kolekcije Fleur d’Oranger Sylvaine Delacourte.

3. Pačuli

Pačuli raste u tropskoj klimi, podrijetlom je iz Malezije, a danas se uglavnom uzgaja na indonezijskim otocima (Sumatra, Java), u Indiji, Madagaskaru te u manjim količinama u Gvatemali i Ruandi.

U Indoneziji, tri puta godišnje, seljaci režu grane biljke čiji će listovi zatim biti destilirani. Čim se odrežu, listovi, zelene ili mahagonij boje, vrlo brzo venu. Nakon što se listovi osuše, slijedi pravi ritual tijekom kojeg žene režu što više stabljika kako bi sačuvale maksimalan broj listova bogatih eteričnim uljem.

List pačulija nema mirisa i potrebno ga je pustiti da fermentira kako bi se dobio njegov miris (400 kg listova daje 100 kg suhe tvari i 2 kg eteričnog ulja). Pačuli dolazi s Istoka, a na Zapadu su ga otkrili Englezi koji su uvozili kašmirske šalove umotane u listove pačulija (koji su se tada koristili za zaštitu od insekata). Tako je ovaj miris otkriven u Europi.

U Indiji su supruge iz više kaste brahmana izrađivale fine tragove pačulija na rukama kako bi naznačile da su spremne za udaju. Pačuli je u toj zemlji poznat kao biljka plodnosti i želje. Pačuli je, zaista, sam po sebi obećanje senzualnosti! Osušeni listovi grma proizvode tamnu, zemljanu, kamfornu, gotovo medicinsku drvenu notu.

Posljednjih godina postoji proizvod nazvan »srce pačulija« koji omogućuje uklanjanje pomalo prašnjavih nota iz esencije. Proizvod tada postaje čist, vitak, veličanstven i još ljepši.

Parfemi s pačulijem

Pačuli je jedna od glavnih komponenata orijentalnog akorda (Shalimar, Habit Rouge, Opium). Također je jedna od glavnih komponenata chypre akorda, u kojem zamjenjuje hrastovu mahovinu (Aromatics Elixir).

Pačuli se također nalazi u orijentalnim parfemima chypre tipa poput Coco, Coco Mademoiselle, Coco Noir od Chanela, Miss Dior od Diora, For Her od Narcissa Rodrigueza, kao i La Petite Robe Noire od Guerlaina.

Druge reference: L’eau de Toilette Patchouli od Réminiscencea, Patchouli Absolu od Toma Forda, Patchouli Impérial od Diora, Coromandel od Chanela, Portrait of a Lady od Frédérica Mallea, Tempo od Diptyquea.

4. Vetiver

Poznat i korišten od antike, vetiver je dobio ime od tamilske riječi »vettiveru«. Radi se o jednoj od najljepših drvenih nota s palete parfumera: ona doista prenosi eleganciju koja se poigrava vremenom i modnim trendovima.

Osim toga, njegova se berba naziva »iskopavanja« jer seljaci moraju preokrenuti zemlju kako bi izvadili korijenje. Odvajaju nadzemne stabljike od korijena duljih od 50 cm, koji se zatim peru i destiliraju. Potrebno je 100 kg korijena za dobivanje 1 kg eteričnog ulja.

Danas se od vetivera izrađuju brojni predmeti, poput lepeza, pletenih košara ili paravana od vetivera koje lokalno stanovništvo zalijeva kako bi istaklo prirodnu svježinu biljke, koja tada funkcionira poput svojevrsnog prirodnog klima-uređaja. Vetiver se također koristi u Maliju, gdje ga žene piju kao dekokt.

Vetiver, čiji se korijen koristi, ima živahnu drvenu notu. Njegova zemljana i vlažna nota podsjeća na svježi lješnjak s više ili manje dimljenim akcentima. Posjeduje i facetu grejpfruta, gotovo rabarbare.

Sorte: Vetiver iz Indije ili Haitija, ili pak vetiver s Réuniona (uobičajeno nazvan »vetiver bourbon«), najviše su cijenjeni u parfumeriji, ali onaj s Réuniona vrlo je rijedak. Vetiver s Jave sušiji je i puno grublji te stoga pobuđuje manje zanimanja (uostalom, 15% je jeftiniji od onog s Haitija).

Miris vetivera vrlo je zanimljiv jer daje stvarnu vibraciju parfemu, od gornjih nota do baznih nota. Guerlain je jedan od prvih koji je odao počast vetiveru s parfemom Vétiver (1959.), koji spaja ovu svježu drvenu notu s citrusima, tonka bobom, muškatnim oraščićem i duhanskim akordom.

Sintetičke drvene note dobivene iz vetivera

Kemija je izolirala vetiveryl acetat, molekulu vetivera, a ona je, paradoksalno, skuplja od prirodnog proizvoda! To je živahna, uzlazna, izuzetno svježa i čista nota. Koristi se i vetiverol, srce vetivera, očišćen od svoje prašnjave note.

Parfemi s vetiverom

• Guerlain Homme (2008.): Sukreiran od strane Sylvaine Delacourte, sadrži vetiver. Verzija l’Eau Boisée sadrži predoziranje vetivera.
• Vétiver pour Elle de Guerlain (2004.): Drveni cvjetni miris s tonka bobom i vetiverom.
• Vétiver oriental de Serge Lutens (2002.): Izgrađen na noti gorke čokolade vetivera s Jave.
• Vétiver extraordinaire, des Éditions Frédéric Malle (2000.): Dominique Ropion koristi više od 25% vetivera u kombinaciji s drugim drvenim notama!
• Vétiver Tonka, Hermès (2004.): Vetiver voli biti okružen cedrom, narančom, grejpfrutom, paprom i balzamičnim notama.
• Bal d’Afrique de Byrédo: Gourmand vetiver.
• Terre d’Hermès (2006.): Prikazuje vetiver s citrusima i začinima s lagano dimljenim i kožnim efektima.

Korijen vetivera također je vrlo prisutan u parfemu Florentina.

5. Ostale drvene note: Bor, Čempres, Smokva, Oud, Gvajak

Note bora ili čempresa

Šumske note bora ili čempresa rijetko se koriste u parfumeriji, ali možemo spomenuti neke zanimljive esencije poput:

• Esencija bora sa svježim, uzlaznim, gorkim i balzamičnim notama.
• Fir balsam, prirodna nota borovih iglica, pomalo gourmand, s notom maline.
• Borneol i izobornyl acetat koji imaju miris borova zagrijanih na suncu.

Ikonski parfemi: Pino sylvestre (1955.), Acqua di selva (1949.) i Filles en aiguilles od Sergea Lutensa (2009.).

Smokva

Nota smokve ili smokvinog drveta nastaje iz akorda sastavljenog od zelenih nota, stemona, kokosa i drvenih nota (cedar i santalovina). Godine 1994. nota smokvinog drveta pojavljuje se s parfemima Premier Figuier (L’Artisan Parfumeur) i Philosykos (Diptyque).

Oud drvo

Brojni drveni parfemi danas se izrađuju na bazi oud drveta ili agarovog drveta. Radi se o tamnoj i vrlo mirisnoj smoli koja se razvija u vrsti drveća zvanoj aquilaria, zaraženom gljivicom. Sirovina je vrlo dragocjena i skupa, često rekonstituirana (usp. Kako sačuvati svoj parfem?).

Gvajakovo drvo

Gvajakovo drvo je drvo s dimljenim notama, pomalo kožnim. Ako je previše dozirano, može dati notu s efektom »dimljene šunke«. Prisutno je u parfemu Osiris.

Brezovo drvo

Suprotno onome što bi naziv mogao sugerirati, brezovo drvo nije drvena nota, već nota tamne kože. Međutim, ona je sada zabranjena zakonodavstvom i dobre rekonstitucije uspješno zamjenjuju ovu prirodnu notu.

6. Sintetička drveta

Evo različitih sintetičkih drveta koja se koriste u drvenoj obitelji:

• Evernyl: Nota mahovine, prisutna u chypre parfemima.
• Cashmeran: Mekana drvena nota, gotovo orijentalna.
• Sudéral: Sintetička molekula u registru mekane i svijetle kože, zamjena za brezu.
• Iso-e super: Nota baršunastog drveta, gotovo mošusna, prisutna u predoziranju u parfemu Trésor od Lancômea.
• Ambrozijska drveta: (Karanal, Ambrocénide, Norlimbanol, Z11). Izuzetno snažne molekule koje daju trag mirisa, kao u parfemu Light Blue od Dolce Gabbane.

Zaključak

Naposljetku, nišna parfumerija, smjelija i izvanredna zahvaljujući velikoj kreativnoj slobodi, ne pravi razliku između ženskog i muškog parfema, a upravo je u registru drvenih nota izbor najbogatiji.