Rodzina Drzewna: Kompletny przewodnik po nutach (Sandałowiec, Cedr, Wetiwer, Oud)

Faceta drzewna w perfumach

Często zdarza się, że faceta drzewna jest również głównym tematem perfum. W takim przypadku przesłanie drzewne będzie wyraźnie wyczuwalne od startu zapachu aż po jego zakończenie.

W rodzinie drzewnej jedno drewno może dominować, lecz najczęściej chodzi o zestawienie kilku nut drzewnych. Przesłanie drzewne może być również uwznioślone subtelnymi facetami hesperydowymi, kwiatowymi, owocowymi, korzennymi lub waniliowymi, pod warunkiem że nie zdominują one nut drzewnych.

Nuty drzewne to nuty uspokajające, uporządkowane i pełne wigoru, które w większości działają jak „podpory” w kompozycji, nadając perfumom kręgosłup.

W przypadku zapachów chyprowych perfumy będą zawsze ubrane w facetę drzewną, zwłaszcza z paczulą. Perfumy chyprowe są więc z definicji drzewne.

Rodzina drzewna: rodzina męska?

Rodzina drzewna jest przypisywana głównie mężczyznom, co czyni ją przede wszystkim rodziną męską. Należy jednak wiedzieć, że kobiety coraz częściej sięgają po zapachy drzewne.

1. Drewno sandałowe

To jedyne drewno miękkie, mleczne i kremowe. Sandałowiec, dawniej pochodzący z Indii i obecnie chroniony przez rząd indyjski, pochodzi dziś z Azji Południowo-Wschodniej.

Istnieją różne odmiany sandałowca. Sandałowiec spicatum, rosnący w Australii, przypomina raczej cedr, natomiast sandałowiec austro caledonicum występuje głównie w Nowej Kaledonii.

Naturalny sandałowiec to nuta „bardzo głucha”, mało intensywna, lecz niezwykle trwała. Szczególnie trudna w obróbce, stanowi wyzwanie dla perfumiarza-twórcy, ponieważ sama nie jest wydajna w kompozycji. Często towarzyszą jej syntetyczne molekuły sandałowe, aby uwznioślić nutę naturalną.

Około trzydziestu lat potrzebuje drzewo sandałowe, aby osiągnąć ostateczny rozmiar, czyli obwód 50 cm. Aby być używane w perfumerstwie, drewno to musi zostać pocięte na wióry, a następnie poddane destylacji.

Molekuły sandałowe

Istnieje wiele syntetycznych molekuł sandałowych, które jednak nie mogą zastąpić naturalnego sandałowca. Służą do „wzmacniania” naturalnego sandałowca, lecz należy posługiwać się nimi ostrożnie, gdyż mogą dawać dość „pospolite” nuty. Można wymienić:

1. Polisantol
2. Sandalor
3. Sandella

Perfumy z sandałowcem

Oto kilka przykładów perfum z sandałowcem z rodziny zapachowej drzewnej:

• Samsara od Guerlain (1989): Jako pierwszy użył sandałowca w perfumach damskich. Nadmiar drewna, sięgający 20% formuły w sandałowcu, towarzyszy głównie ylang-ylang, jaśmin i kilka molekuł sandałowych.
• Bois des îles od Chanel (1926): Piękny Bois des îles Ernesta Beaux proponuje sandałowiec i wetiwer otulone ciepłymi nutami, takimi jak bób tonka, cynamon i wanilia.
• Santal Massoïa od Hermès (2011): Stworzony przez Jean-Claude’a Ellenę, to zapach drzewny, w którym wyeksponowane są nuty okrągłe i miękkie. Sandałowiec jawi się jako „to drewno horyzontalne i zmysłowe”.
• Tam Dao od Diptyque (2003): Nazwany od parku narodowego w Wietnamie, to bardzo intensywny zapach zbudowany wokół sandałowca. Bardzo ceniony przez kobiety.
• Wonderwood od Comme des Garçons (2010): Perfumy unisex, połączenie sandałowca, wetiweru, paczuli, drewna gwajakowego, cedru, agarwood (oud) i cyprysu.
• Santal Royal od Guerlain (2015): Łączy sandałowiec z drewnem oud.

Sandałowiec według Serge’a Lutensa:

• Santal de Mysore (1991), sandałowiec mleczny i korzenny.
• Santal blanc (2001/2019), biały sandałowiec z towarzyszeniem irysa, cynamonu, różowego pieprzu i piżma.
• Santal majuscule (2012), sandałowiec zmieszany z różą, o drzewnym, łagodnym szlaku zapachowym z lekkimi nutami czekolady.

Sandałowiec jest obecny w Valkyrie od Delacourte Paris.

2. Cedr

Nuta cedru przypomina grafit ołówka, tartak, wióry drzewne. Doskonale łączy się z wetiwerem i cytrusami, zwłaszcza grejpfrutem. Chemia pozwoliła również wyizolować wiele molekuł z cedru. Molekuły takie jak cedrol, vertofix czy cedramber mogą być również interesujące.

Istnieją różne gatunki cedru w zależności od pochodzenia: cedr wirginijski, cedr teksaski i cedr atlas. Cedr atlas może osiągać 40 m, jest używany w stolarce, a wióry drzewne (produkty uboczne stolarki) służą do pozyskiwania olejku eterycznego przez destylację. Jego zapach posiada nutę zwierzęcą, wędzoną.

Cedr wirginijski najbardziej przypomina grafit ołówka, może osiągać 25 m. Pod względem zapachowym cedry wirginijski i teksaski są dość zbliżone, gdyż mają to samo pochodzenie. Olejek eteryczny z cedru atlas jest mocniejszy niż ten z cedrów wirginijskiego i teksaskiego.

Perfumy z cedrem

• L’Eau des Merveilles od Hermès (2004): Evernyl, syntetyczny mech, jest połączony z cedrem w tym chyprowym zapachu.
• Féminité du bois od Shiseido (1992): Cedr jest połączony z nutami owocowymi. Zapach celebrujący cedr atlas, przywołujący Maroko drogie Serge’owi Lutensowi. Kompozycja przyprawiona cynamonem i goździkiem, z nutami fiołkowymi, czyni z niego „purystyczny” zapach drzewny.
• Bois Farine od L’Artisan Parfumeur (2003): Jean-Claude Ellena proponuje akord cedru, wetiweru i orzecha laskowego.

Cedr jest również obecny w zapachu Osiris z Kolekcji Fleur d’Oranger Sylvaine Delacourte.

3. Paczula

Paczula rośnie w klimacie tropikalnym; pochodzi z Malezji, a dziś uprawiana jest głównie na wyspach indonezyjskich (Sumatra, Jawa), w Indiach, na Madagaskarze, a w mniejszych ilościach w Gwatemali i Rwandzie.

W Indonezji trzy razy w roku rolnicy ścinają gałęzie rośliny, której liście są następnie destylowane. Zaraz po ścięciu liście, o kolorze zielonym lub mahoniowym, bardzo szybko więdną. Po wysuszeniu liści odbywa się prawdziwy rytuał, podczas którego kobiety ścinają jak najwięcej łodyg, aby zachować maksimum liści bogatych w olejek eteryczny.

Liść paczuli jest bezzapachowy i trzeba pozwolić mu fermentować, aby uzyskać jego zapach (400 kg liści pozwala uzyskać 100 kg suchej masy i 2 kg olejku eterycznego). Paczula pochodzi z Orientu i została odkryta na Zachodzie przez Anglików, którzy importowali szale kaszmirowe owijane w liście paczuli (używane wówczas jako ochrona przed insektami). W ten sposób zapach ten został odkryty w Europie.

W Indiach żony z wyższej kasty brahmanów rysowały cienkie linie paczulą na ramionach, aby zasygnalizować gotowość do małżeństwa. Paczula jest w tym kraju uważana za roślinę płodności i pożądania. Paczula jest istotnie sama w sobie obietnicą zmysłowości! Suszone liście krzewu wytwarzają ciemną, ziemistą, kamforową, niemal leczniczą nutę drzewną.

Od kilku lat istnieje produkt zwany „rdzeniem paczuli”, pozwalający oczyścić esencję z nieco zakurzonych nut. Produkt staje się wówczas czysty, smukły, majestatyczny i jeszcze piękniejszy.

Perfumy z paczulą

Paczula jest jednym z głównych składników akordu orientalnego (Shalimar, Habit Rouge, Opium). Jest również jednym z głównych składników akordu chyprowego, w którym zastępuje mech dębowy (Aromatics Elixir).

Paczulę można również znaleźć w perfumach orientalnych chyprowych, takich jak Coco, Coco Mademoiselle, Coco Noir od Chanel, Miss Dior od Dior, For Her od Narcisso Rodriguez, a także La Petite Robe Noire od Guerlain.

Inne przykłady: L’eau de Toilette Patchouli od Réminiscence, Patchouli Absolu od Toma Forda, Patchouli Impérial od Dior, Coromandel od Chanel, Portrait of a Lady od Frédéric Malle’a, Tempo od Diptyque.

4. Wetiwer

Znany i używany od starożytności, wetiwer zawdzięcza swoją nazwę tamilskiemu słowu „vettiveru”. To jedna z najpiękniejszych nut drzewnych w palecie perfumiarza: niesie ze sobą elegancję, która opiera się czasowi i modom.

Zbieranie wetiweru nazywa się „wykopaliskami”, gdyż rolnicy muszą przekopywać ziemię, aby wydobyć korzenie. Oddzielają części nadziemne od korzeni dłuższych niż 50 cm, które następnie są myte i destylowane. 100 kg korzeni jest potrzebnych do uzyskania 1 kg olejku eterycznego.

Dziś z wetiweru wykonywanych jest wiele wyrobów, takich jak wachlarze, plecione kosze czy parawany, które miejscowi polewają wodą, by uwolnić naturalną świeżość rośliny działającą jak naturalny rodzaj klimatyzacji. Wetiwer jest również używany w Mali, gdzie kobiety piją go w formie naparu.

Wetiwer, którego używa się korzenia, posiada nerwowy zapach drzewny. Jego nuta ziemista i wilgotna przypomina świeży orzech laskowy z mniej lub bardziej wędzonymi akcentami. Posiada również facetę grejpfrutową, niemal rabarową.

Odmiany: Wetiwer z Indii lub Haiti, bądź wetiwer z Reunion (powszechnie zwany „wetiwer bourbon”), są najbardziej cenione w perfumerstwie, ale ten z Reunion jest bardzo rzadki. Wetiwer z Jawy jest bardziej suchy i szorstki, budząc mniejsze zainteresowanie (jest zresztą o 15% tańszy niż ten z Haiti).

Zapach wetiweru jest bardzo interesujący, ponieważ nadaje perfumom prawdziwą wibrację, od nut głowy aż po nuty bazy. Guerlain jest jednym z pierwszych domów, które oddały hołd wetiwerowi perfumami Vétiver (1959), łączącymi tę świeżą nutę drzewną z cytrusami, bobem tonka, gałką muszkatołową i akordem tytoniowym.

Syntetyczne nuty drzewne wywodzące się z wetiweru

Chemia wyizolowała octan wetywerylu, molekułę wetiweru, która paradoksalnie jest droższa niż produkt naturalny! To nuta nerwowa, wznosząca się, niezwykle świeża i czysta. Wykorzystuje się również wetiwerol, rdzeń wetiweru pozbawiony jego zakurzonej nuty.

Perfumy z wetiwerem

• Guerlain Homme (2008): Współtworzony przez Sylvaine Delacourte, zawiera wetiwer. Wersja L’Eau Boisée zawiera nadmiar wetiweru.
• Vétiver pour Elle od Guerlain (2004): Zapach drzewno-kwiatowy z bobem tonka i wetiwerem.
• Vétiver oriental od Serge’a Lutensa (2002): Zbudowany na gorzkiej czekoladowej nucie wetiweru z Jawy.
• Vétiver extraordinaire od Editions Frédéric Malle (2000): Dominique Ropion używa ponad 25% wetiweru w połączeniu z innymi nutami drzewnymi!
• Vétiver Tonka od Hermès (2004): Wetiwer lubi otaczać się cedrem, pomarańczą, grejpfrutem, pieprzem i nutami balsamicznymi.
• Bal d’Afrique od Byredo: Gurmandowy wetiwer.
• Terre d’Hermès (2006): Inscenizuje wetiwer z cytrusami i przyprawami o lekko wędzonych i skórzanych akcentach.

Korzeń wetiweru jest również bardzo obecny w Florentina.

5. Inne nuty drzewne: Sosna, Cyprys, Figa, Oud, Gwajak

Nuty sosny lub cyprysu

Nuty leśne sosny lub cyprysu są rzadko używane w perfumerstwie, lecz można wskazać interesujące esencje:

• Olejek sosnowy o nutach świeżych, wznoszących się, gorzkich i balsamicznych.
• Fir balsam, naturalna nuta igłek sosnowych, nieco gurmandska, z nutą maliny.
• Borneol i octan izobornylu o zapachu sosny rozgrzanej słońcem.

Emblematyczne zapachy: Pino sylvestre (1955), Acqua di selva (1949) i Filles en aiguilles od Serge’a Lutensa (2009).

Figa

Nuta figi lub figowca tworzona jest z akordu złożonego z nut zielonych, stemonu, kokosa i nut drzewnych (cedr i sandałowiec). W 1994 roku nuta figowca pojawia się wraz z Premier Figuier (L’Artisan Parfumeur) i Philosykos (Diptyque).

Drewno oud

Wiele zapachów drzewnych jest obecnie tworzonych na bazie drewna oud lub agarwood. Chodzi o ciemną i bardzo pachnącą żywicę rozwijającą się w drzewach zwanych aquilaria zainfekowanych przez grzyb. Surowiec jest bardzo cenny i kosztowny, często rekonstruowany (por. Jak przechowywać perfumy?).

Drewno gwajakowe

Drewno gwajakowe to drewno o nutach wędzonych, lekko skórzanych. Jeśli zostanie przedawkowane, może dawać efekt nieco „wędzonej szynki”. Jest obecne w Osiris.

Drewno brzozowe

Wbrew temu, co mogłaby sugerować nazwa, drewno brzozowe nie jest nutą drzewną, lecz ciemną nutą skórzaną. Jest jednak obecnie zakazane przez przepisy i dobre rekonstytucje zastępują tę naturalną nutę z powodzeniem.

6. Drewna syntetyczne

Oto różne drewna syntetyczne używane w rodzinie drzewnej:

• Evernyl: Nuta mchu, obecna w zapachach chyprowych.
• Cashmeran: Miękka nuta drzewna, niemal orientalna.
• Sudéral: Syntetyczna molekuła w rejestrze miękkiej i jasnej skóry, substytut brzozy.
• Iso-e super: Aksamitna nuta drzewna, niemal piżmowa, obecna w nadmiarze w Trésor od Lancôme.
• Drewna ambrowe: (Karanal, Ambrocénide, Norlimbanol, Z11). Niezwykle intensywne molekuły nadające szlak zapachowy, jak w Light Blue od Dolce Gabbana.

Podsumowanie

Podsumowując, perfumeria niszowa, bardziej odważna i wyjątkowa dzięki swej wielkiej swobodzie twórczej, nie rozróżnia między zapachami damskimi a męskimi i to właśnie w rejestrze nut drzewnych wybór jest najbogatszy.