Destylacja w perfumerii: Proces, alembik i olejki eteryczne

Surowce na organie perfumiarza

Łącznie jest 1000 surowców naturalnych (tych, których dotyczy destylacja) i 3000 surowców syntetycznych.

Spośród tego szerokiego asortymentu 4000 dostępnych surowców perfumiarz wybierze 1000, aby umieścić je na swoim organie perfumeryjnym (meblu pozwalającym profesjonaliście porządkować i klasyfikować flakoniki olejków eterycznych), spośród tych, które preferuje lub które będą mu technicznie niezbędne do tworzenia kompozycji.

Co roku odkrywane i wprowadzane na rynek są nowe surowce, a inne znikają z powodu coraz bardziej rygorystycznych przepisów.

Procesy ekstrakcji surowców

W perfumerii istnieją różne procesy ekstrakcji surowców:

• Destylacja
• Ekstrakcja rozpuszczalnikiem lotnym
• Tłoczenie
• Enfleurage
• Head space
• Ekstrakcja CO2 lub sofact

Historia destylacji: Od starożytności do alembiku

Stosowana już w starożytności, metoda ekstrakcji przez destylację jest bardzo starym procesem, odkrytym prawdopodobnie przez Greków. Destylacja jest bowiem realizowana za pomocą alembiku (dużego zbiornika zwieńczonego długą wygiętą rurą), którego nazwa pochodzi od słowa “ambix“, oznaczającego “naczynie” w starożytnej grece.

Persowie również byli jednymi z pierwszych, którzy stosowali destylację do róży. Proces ten został następnie udoskonalony w średniowieczu i dalej rozwinięty w cywilizacji arabskiej od VIII wieku (“alembik” pochodzi z arabskiego “al ‘inbïq“, wywodzącego się z greckiego). Destylacja pozostaje dziś kluczową techniką tradycyjnej perfumerii.

Czym jest destylacja?

Technika destylacji pozwala na przetwarzanie niektórych płatków kwiatów, nasion, kory, liści oraz korzeni. Jednak nie wszystkie surowce perfumeryjne mogą być przetwarzane metodą destylacji (są wówczas przetwarzane innym procesem ekstrakcji — ale tylko niektóre surowce uwalniają swój zapach dzięki ekstrakcji rozpuszczalnikiem lotnym).

Zasada działania technicznego

Destylacja opiera się na zdolności pary wodnej do uchwycenia olejków eterycznych. Kwiaty lub rośliny umieszczane są na perforowanej tacy znajdującej się w górnej części zbiornika.

W przypadku róży płatki pokrywane są wodą (1500 litrów wody potrzeba na 500 kg róż) w alembiku — dużym zbiorniku zwieńczonym długą wygiętą rurą. Mieszanina jest następnie doprowadzana do wrzenia. Unosząc się, wydzielona para nasiąka zasadami zapachowymi kwiatów i unosi je do wężownicy, gdzie system chłodzenia umożliwia skraplanie pary.

Dekantacja i florentin

Otrzymany w ten sposób płyn jest mieszaniną olejku eterycznego (lub esencji), który poddawany jest dekantacji w naczyniu zwanym “florentinem” lub “esencjerem”. Olej nie mogąc zmieszać się z wodą (mają różną gęstość), pozostaje na powierzchni (olej stanowi około jedną trzecią produktu końcowego): to faza dekantacji.

Woda, która jest zapachowa, stanowi wówczas wodę kwiatową, która musi zostać ponownie destylowana. W przypadku róży woda ta nazywana jest “wodą różaną”. Jest bardzo stosowana w kosmetykach, a czasem w niektórych kompozycjach zapachowych.

Wydajność, esencja i absolut: Przykład róży

Róża (zob. Kwiaty) może być przetwarzana przez destylację; dotyczy to w szczególności Róży Tureckiej lub Róży Bułgarskiej odmiany botanicznej Damascena. Turecka esencja różana pozyskana destylacją działa głównie w nutach głowy, bardziej ulotnych, i w nutach serca, gdyż jej zapach jest świeższy, zielony i owocowy, przypominający “liczi” lub “gruszkę” (zob. Owoce).

Wydajność: Trzeba wiedzieć, że 4500 kg świeżych płatków róży jest potrzebnych do uzyskania 1 kg esencji przez destylację. Ponieważ surowiec jest podgrzewany podczas wrzenia, naturalne jest, że wynik końcowy nie daje dokładnie tego samego zapachu co świeżo zerwana róża.

Przy technice destylacji produkt końcowy nosi obowiązkowo nazwę “esencja” lub “olejek eteryczny”.

Surowiec może być również przetwarzany rozpuszczalnikiem lotnym (zob. Ekstrakcja). W takim przypadku produkt nosi nazwę “absolut różany”. Przy tej technice preferowana jest odmiana Centifolia, zwana także “różą z Grasse”. Działa ona głównie w nutach serca i nutach bazy, gdyż jej zapach jest pełniejszy, zmysłowy i bogaty.

Wody kwiatowe

Coraz więcej wód kwiatowych jest wymienianych w składzie perfum. W kompozycji woda różana lub woda z kwiatu pomarańczy jest dodawana na końcu, zamiast wody destylowanej (a nie w skoncentrowanym oleju).
Warto wiedzieć: Wody kwiatowe mogą być odwadniane, a następnie ponownie nawadniane. Ułatwia to ich transport i lepsze zarządzanie (są to produkty delikatne).

Przykład kwiatu pomarańczy

Zapach kwiatu pomarańczy uzyskiwany jest dzięki dwóm metodom obróbki:

• Hydrodestylacja kwiatu pomarańczy pozwala uzyskać produkt zwany “Neroli”.
• Jego liść jest również przetwarzany przez destylację: uzyskany produkt nazywa się petit grain.
• Przetwarzanie kwiatu pomarańczy rozpuszczalnikami lotnymi daje produkt zwany “absolutem z kwiatu pomarańczy”, bogatszy i bardziej zmysłowy niż Neroli (zob. Rodzina kwiatowa).

Eau de brout to woda odzyskiwana z destylacji petit grain. Istnieje również absolut z eau de brout. Jest to nuta kwiatowa z pewnymi animalnym akcentami.

Jakie surowce można destylować?

Oto kilka przykładów surowców, które mogą być przetwarzane przez destylację:

• Ylang-ylang
• Magnolia
• Wetiwer
• Paczula
• Mchy (zob. Drewna)
• Liczne nuty aromatyczne, takie jak szałwia, lawenda, mięta i lawandyna
• Cynamon i inne przyprawy

Natomiast jaśmin i tuberoza na przykład nie mogą być przetwarzane przez hydrodestylację. Jedynie ekstrakcja rozpuszczalnikiem lotnym może wydobyć zapach tych kwiatów. Coraz częściej, w przypadku najpiękniejszych marek perfumeryjnych, są one przetwarzane przez enfleurage w Grasse.

Warto wiedzieć: Destylacja pozwala uzyskać esencje, które wnoszą dużo świeżości i lekkości do perfum i działają głównie w nutach głowy i nutach serca.