Przyprawy w perfumerstwie: Nuty świeże i nuty ciepłe

Przyprawy świeże

Wśród przypraw świeżych znajdują się między innymi:

• Kardamon
• Kolendra
• Pieprz różowy
• Pieprz timut
• Imbir
• Jagody jałowca

Kardamon

Roślina zielna pochodząca z południowych Indii, kardamon należy do tej samej rodziny botanicznej co imbir i kurkuma. Rośnie dziko w wilgotnych lasach i górach. Można go również znaleźć na Sri Lance, w Tajlandii, Tanzanii, a także w Ameryce Środkowej. Istnieją odmiany kardamonu zielonego i czarnego.

Ta „wielka dama” może mierzyć do 5 metrów wysokości i rozwija piękne zielone liście. Małe kapsulki zawierające słynne pachnące nasiona znajdują się w jej drobnych białych kwiatach.

To właśnie destylując te kapsułki, uzyskuje się olejek eteryczny z kardamonu używany w perfumerstwie. Jest to przyprawa bardzo droga, ponieważ jej produkcja wymaga ogromnych nakładów pracy ręcznej.

Korzyści zdrowotne kardamonu

Nasiona kardamonu udowodniły swoją skuteczność w medycynie ajurwedyjskiej (tradycyjna medycyna indyjska) i służą jako silny tonik mogący poprawić trawienie oraz łagodzić nudności i bóle nerek.

Nasiona i esencja kardamonu służą również do aromatyzowania kawy (głównie w krajach arabskich): ma wówczas neutralizować działanie kofeiny. Pozwalają aromatyzować herbatę (jak pyszna Chai Masala), grzane wino i są używane w skandynawskich wypiekach. Rzymianie używali kardamonu w kuchni już w starożytności.

Perfumy na bazie kardamonu:

• Voyage Hermès
• Déclaration Cartier

Kolendra

Roślina baldaszkowata, zielna, o wysokości 20–80 cm, pochodząca z Bliskiego Wschodu, kolendra (Coriandrum Sativum – jej nazwa naukowa) jest dziś uprawiana w Europie i Rosji. To zioło o delikatnym liściu, drobnych kwiatach i dużych okrągłych owocach występuje głównie na łąkach i polach.

Należąca do rodziny marchewkowatych, jest również nazywana „pietruszkq chińską” lub „pietruszką arabską”. Wszystkie części tej rośliny są jadalne – zarówno liście, nasiona, jak i korzenie – choć ich smak się różni. Liście mają zapach lekko anyżowy, a nasiona i korzenie mają smak skórki pomarańczy.

Historia kolendry

Ślady kolendry znaleziono w grobowcach faraonów. W średniowieczu była również używana do odstraszania demonów – wrzucano garść przyprawy do ognia. Karol Wielki cenił ją za właściwości bakteriobójcze, a później przypisywano jej właściwości afrodyzjakowe.

Podczas II wojny światowej, gdy surowce były racjonowane, wynaleziono wówczas „sugar drops” – nasiona kolendry oblane białym lub różowym cukrem, które rzucano w tłum jak confetti podczas nielicznych chwil świątecznych, takich jak karnały.

Kolendra jest jednym z głównych składników curry i aromatyzuje gin, chartreuse i chili. Zapach kolendry jest bliski cytrusom: jest bardzo wznoszący, świeży, cytrynowy i nieco kamforowy. Istnieją różnice zapachowe w zależności od obrabianej części (liście lub nasiona). Jej głównym składnikiem jest linalol, wspólny z zapachem drzewa różanego.

Perfumy skomponowane z zapachami kolendry to na przykład:

• Héritage Guerlain
• Gentleman Only Jean Couturier
• Intense Jean Couturier
• Coriandre Jean Couturier

Pieprz różowy lub jagody różowe

Pieprz różowy (o nazwie botanicznej Schimus Molle) pochodzi z Ameryki Południowej i został wprowadzony na Mauritius w XIX wieku. Jest to fałszywy pieprz, bardzo używany w perfumerstwie w nutach głowy.

Istotnie, nadaje lift i świeżość, wnosząc jednocześnie tonalność pieprzną. Uzyskuje się go przez destylację lub ekstrakcję CO2 nadkrytycznym. W perfumerstwie ta przyprawa jest używana w wielu perfumach, a jej zapach doskonale towarzyszy nutom cytrusowym.

Pieprz Timut

Nowy pieprz pochodzący z Nepalu niedawno wzbogacił organy perfumiarza: pieprz Timur lub pieprz Timut. Ze swoimi bardzo interesującymi akcentami grejpfruta, jest to „fałszywy pieprz”, kuzyn pieprzu syczuańskiego.

Imbir

Ta przyprawa jest bardzo ceniona od setek lat. Została odkryta przez Marco Polo w Chinach. Imbir stanowi kłącze dużej rośliny tropikalnej. Bywa uważany za silny afrodyzjak.

Jest to nuta wznosząca, świeża, hesperydiowa, różana i korzenna. Może czasem nadawać perfumom nutę mydlaną. Istnieją różne jakości w zależności od procesów ekstrakcji: destylacja klasyczna, destylacja molekularna lub CO2.

Imbir jest bardzo ceniony przez perfumiarzy i jest używany między innymi w tych perfumach:

• Déclaration Cartier
• Five O’clock Serge Lutens
• Allure Homme sport Edition Blanche Chanel
• Eau de Gingembre Roger Gallet
• L’Eau Diptyque
• Fou d’Absinthe L’Artisan Parfumeur
• Safran Troublant L’Artisan Parfumeur
• Dzing L’Artisan Parfumeur
• Ginger Picante Guerlain
• Baptême du Feu Serge Lutens

Jagody jałowca

O nazwie botanicznej Juniperus communis i z rodziny cyprysowatych, jagody jałowca są owocami jałowca, krzewu pochodzącego z Europy śródziemnomorskiej, choć bardzo rozpowszechnionego w Europie Wschodniej. Rośnie spontanicznie na glebach ubogich i suchych, tworząc krzewy o kłujących igłach, których owoce są używane w perfumerstwie po destylacji.

Służą również w kuchni do aromatyzowania kapusty kiszonej oraz w procesie produkcji ginu (w którym dołączają zresztą inne przyprawy, takie jak pieprz, cynamon, kolendra, a także korzeń arcydzięgla, puder irysowy, skórka cytrusów czy lukrecja…).

Historia jałowca: W niektórych regionach Europy sadzono jałowiec w pobliżu domów, przypisując mu rolę ochronną (miał moc odstraszania chorób, złych duchów, węży i czarownic).

Opis zapachowy: Należący do rodziny zapachowej iglastej terpenowej, jałowiec posiada małe czarniwe jagody, które kryją wonie sosny o smaku korzennym i pieprznym. Wonie te przypominają również zapach ginu, będąc jednocześnie drzewnymi, aromatycznymi i lekko żywicznymi. Jagody jałowca wnoszą do perfum smak korzenny, subtelny i rasowy.

Ta przyprawa zainspirowała wiele perfum, takich jak Gin Lord Of Barbès.

Przyprawy ciepłe

Oto główne przyprawy ciepłe używane w perfumerstwie:

• Gałka muszkatłowa i macis (jej otoczka)
• Drewno cynamonowe
• Pieprze
• Szafran
• Jagody pimentu

Gałka muszkatłowa

Owoc muszkatłowca jest okrągły, bladozółty, znaczony czerwonymi lub zielonymi prążkami. Gdy owoc ten dojrzewa, imploduje, odsłaniając jajowatą i brązową pestkę, gęstą i oleistą.

Pestka ta jest chroniona błoną zwaną macisem. W medycynie, kosmetyce, perfumerstwie czy kuchni można używać zarówno gałki muszkatłowej, jak i jej macisu, ponieważ to w tej błonie znajduje się najwięcej aromatu (wydzielanego przez eugenol za pośrednictwem olejku eterycznego).

Historia gałki muszkatłowej: Pliniusz Starszy wspominał o drzewie, z którego można pozyskać dwie przyprawy – muszkatłową i macis (będący niejako „pępowiną” gałki muszkatłowej). Gałka muszkatłowa aromatyzowała wina i piwa w XII wieku. Przez długi czas jej uprawa pozostawała monopolem Holenderów na Wyspach Molukkach.

Według przysłowia, kradzież gałki muszkatłowej oznaczała śmierć przed jej zasadzeniem. W czasie kolonizacji, około 1800 roku, Francja zawładneła holenderskimi skarbami i gałka muszkatłowa została wysłana do kolonii brytyjskich tropikalnych, gdzie dzięki Pierre’owi Poivre nauczono się uprawiać tę przyprawę. Gałka muszkatłowa jest bardzo często kojarzona z miłością i pięknem.

Uprawa i zbiór: Z rodziny muszkatłowcowatych, gałka muszkatłowa pochodzi z muszkatłowca, drzewa tropikalnego mogącego osiągnąć 7 metrów wysokości, spotykanego w Indonezji, Malezji, Sri Lance, na Wyspach Molukkach czy Antylach. Siedem lat jest potrzebnych do uzyskania zbiorów, a z 5 kg gałki muszkatłowej uzyskuje się 1 kg macisu.

Zbiór tych owoców odbywa się trzy razy w roku (są bezpośrednio strząsane i nie trzeba czekać, aż spadną naturalnie).

Właściwości: Ta przyprawa posiada wielkie zalety dla trawienia, epilepsji lub jako antyseptyk. Należy do słynnych „Czterech przypraw” używanych w kuchni do dodawania smaku potrawom. Posiada również moc halucynogenną i bywa używana jako narkotyk, ponieważ jest łatwo dostępna i niedroga.

W okresie renesansu Fernel był przekonany, że gałka muszkatłowa potężnie stymuluje ciało i umysł. Dlatego aż do XVIII wieku 24 preparaty na bazie gałki muszkatłowej były wpisane do Codex 1758 przez aptekarzy.

Eugenol, metyloeugenol i izoeugenol to molekuły, które można znaleźć w goździku i gałce muszkatłowej. Wszystkie te molekuły są ograniczone lub zakazane przez przepisy IFRA (International Fragrance Association). Można je znaleźć naturalnie w esencji ylang-ylang i róży.

Opis zapachowy: Jej nuta korzenna, sucha, ciepła i głęboka może przywoływać nutę skórzaną, stronę kamforową leczniczą, facetę goździkową, a także nutę ziemistą.

Gałkę muszkatłową można znaleźć w kilku perfumach, takich jak:

• Pour L’Homme Cacharel
• Vétiver Guerlain
• Opium pour Homme YSL
• Tubéreuse Criminelle Serge Lutens

Cynamon

Z rodziny wawrzynowatych, cynamonowiec cejloński to drzewo o wysokości 10–15 metrów. Jego kora jest zbierana w porze deszczowej w celu produkcji przyprawy. Cynamon jest uprawiany głównie na Sri Lance, Seszelach i Madagaskarze. Cynamonowiec ze Sri Lanki jest odmianą najbardziej cenioną ze względu na swoj łagodny i słodki charakter.

Historia: Cynamon jest najstarszą z przypraw. Używany już 5000 lat p.n.e. w Chinach, był uważany za cenniejszy niż złoto. Odniesienia do cynamonu można zresztą znaleźć w Biblii.

Obróbka: Esencję cynamonu uzyskuje się przez destylację z parą wodną kory, co pozwala uzyskać przejrzysty płyn o ciemnoczerwonym kolorze. Możliwe jest również wytworzenie olejku eterycznego z liści, dającego zapach korzenny przypominający eugenol.

Opis zapachowy: Cynamon jest korzenny i balsamiczny. Jest to nuta bardzo drzewna, lekko słodka i waniliowa. Jest ciepła, balsamowa, mocna i bliska goździkowi. Żywa i zmysłowa, ta przyprawa jest również pudrowa, pieprzna i jednocześnie okrągła w swoim rozwoju. Jej ostry zapach przywołuje herbatę korzenną i ciasteczka przygotowywane na święta Bożego Narodzenia.

Zastosowanie: Cynamon jest również używany w rekonstytucji facet kwiatowych, takich jak róża, hiacynt, konwalia, goździk i lilia. Może również służyć do wzmacniania niektórych nut (takich jak nuty balsamiczne) w perfumach fougerowych lub orientalnych. Może być używany w nutach serca (często stanowi łącznik z nutami bazy).

Właściwości: Przeciwutleniacze obecne w cynamonie mają właściwości przeciwzapalne, mogące zapobiegać lub łagodzić chorobę zwyrodnieniową stawów oraz choroby sercowo-naczyniowe. Ta przyprawa jest bogata w aldehyd cynamonowy, który działa jako silny środek antybakteryjny, przeciwwirusowy, przeciwgrzybiczy i przeciwpasożytniczy o szerokim spektrum. Ponadto cynamon pozwala stymulować układ odpornościowy.

Wśród perfum skomponowanych z cynamonem można wymienić:

• Opium Yves Saint Laurent
• Égoïste Chanel
• Rousse Serge Lutens
• Black Orchid Tom Ford
• Noël au Balcon Etat Libre d’Orange
• Dolce Vita Dior
• L’Eau Lente Diptyque

Pieprz

Pieprz czarny, biały i zielony nie pochodzą z różnych odmian, lecz odpowiadają różnym stopniom dojrzałości. Wszystkie te ziarna pieprzu pochodzą z tego samego krzewu: Piper Nigrum. Konsumpcja pieprzu jest dziś równa konsumpcji wszystkich pozostałych przypraw razem wziętych. Nuta pieprzu jest bardzo używana w perfumerstwie.

Można ją znaleźć między innymi w:

• Poivre Noir Caron
• Parfum Sacré Caron

Szafran

Pochodzi z słupka odmiany krokusa – jest to najdroższa przyprawa świata. Nazywany „czerwonym złotem”, jego zastosowanie w perfumerstwie jest bardzo ograniczone, a nawet zakazane, ponieważ zawiera safrol, składnik alergizujący. Substytut zwany safranalem jest obecnie używany. Nadaje nutę skórzaną, korzenną i bardzo mocną, a można go znaleźć zwłaszcza w perfumach na bazie drewna oud i w perfumeriach Bliskiego Wschodu.

Oto kilka przykładów perfum zawierających safranal:

• Safran troublant L’Artisan Parfumeur
• Saffron Jo Malone
• Black Saffron Byredo

Jagody pimentu

Ten surowiec pochodzi z Antylów, a głównie z Jamajki. Liście są poddawane destylacji, dając „piment liściowy”. Obrobione jagody pozwalają uzyskać produkt zwany „pimentem z jagód”. Posiadają zapach korzenny, ciepły, złożony, sytuujący się między gałką muszkatłową, goździkiem i cynamonem.

Te perfumy zostały stworzone z jagodami pimentu:

• Mitsouko Guerlain
• Piment Brûlant L’Artisan Parfumeur

Inne przyprawy

Istnieje kilka bardziej niszowych przypraw używanych w perfumerstwie:

• Kminek, który wymaga głębokiego opanowania ze strony perfumiarza.
• Kmin rzymski, przyprawa ceniona przez Edmonda Roudnitskę, który użył jej w Femme od Rochas.
• Goździk, którego zapach pozwolił, wraz z różą, stworzyć nutę „goździka” obecną w Coco od Chanel, Opium od YSL, Aromatics Elixir od Clinique, Miss od Dior, Tam Dao od Diptyque, Florentina od Delacourte Paris.

Oto kilka perfum zawierających mieszankę przypraw:

• Noir épices Frédéric Malle
• Paprika Brasil Hermès
• Épices Marines Hermès
• Voyage Hermès
• Bois d’Arménie Guerlain