Balsems en Harsen in Parfumerie: De Gids voor Balsamieke Noten

Mirre

Mirre is een aromatische gomhars die wordt geproduceerd door de mirreboom (Commiphora Myrrha). Beschouwd als het meest exquise en kostbare parfum dat bestaat, bestaat het uit 60% gom, 30% hars en essentie, en daarnaast een bitter principe.

Er bestaan meer dan honderd verschillende variëteiten van mirre, ook wel Commiphora Myrrha genoemd, die oorspronkelijk afkomstig is uit Saoedi-Arabië en Abessinië.

De drie bekendste soorten zijn:

• De Commiphora Myrrha (de meest voorkomende)
• De Commiphora Molmol
• De Opopanax (zoete mirre)

Gebruik en Olfactie

Parfumeurs gebruiken de essentie van mirre, verkregen door stoomdistillatie van de op de boom geoogste gomhars. Ze heeft een intense en opstijgende balsamieke geur met een facet van zoethout, houtachtig, bijna fruitig en een wierookgeur.

Mirre is ook nauw verbonden met religie, met name in de vorm van wierook, tijdens de eredienst van de goden in de Oudheid, en als offergave van de Drie Koningen. In de Griekse mythologie wordt mirre geassocieerd met Myrrha, de incestueuze dochter van de koning van Cyprus, die werd veranderd in een mirreboom, voordat ze het leven schonk aan Adonis.

Wierook (Olibanum)

Wierook komt van het Latijnse « incendere » wat branden, schitteren betekent en dat ook de naam gloeiend heeft opgeleverd. Het wordt ook olibanum genoemd, afkomstig van het Hebreeuws « lebonah » dat zelf afstamt van een wortel « laban » die wit of zuiverheid betekent. Olibanum symboliseert de beschermende kracht van God die alle zonden zuivert. De koningin van Sheba bood het regelmatig aan Salomo aan.

Wierook is, net als mirre, een gom. Het wordt verzameld van wierookbomen. Het begrip wierookboom heeft namelijk een collectieve betekenis. Het omvat een aantal soorten Boswellia, afkomstig uit diverse landen: Somalië, Jemen, Soedan, Ethiopië en India, elk met specifieke olfactieve kenmerken.

De meest gebruikte boom is de Boswellia carteri Roxb. Het zijn allemaal struiken van 4 tot 5 meter uit de bergen van het Midden-Oosten en Afrika. Wierookbomen bezitten een stam en takken waarvan de grijze bast gemakkelijk loslaat.

In de parfumerie wordt wierook gebruikt vanwege zijn mystieke, rookachtige en heilige dimensie. Het wordt verkregen door stoomdistillatie van de gomhars.

Olfactieve beschrijving van wierook

• De Boswellia Sacra uit Oman: heeft een munt- en eucalyptusnoot.
• De Boswellia Serrata uit India: is zoeter en bloemiger.
• De Boswellia Carteri uit Somalië: heeft een citrus- en peperachtige noot.

Gebruik van wierook

• Het gebruik van wierook door de eeuwen heen heeft altijd overeengestemd met een zeker verlangen naar sacraliteit of zuivering. Van de tempels van het Oude Egypte, waar het aan de goden werd geofferd, tot het gebruik in kerken bij de rites van de belangrijkste religies van het Boek, symboliseert wierook de opstijging van gebeden.
• De eerste verwijzingen naar het gebruik van wierook komen uit het Oude Egypte, waar het was opgenomen in het beroemde recept van het « Kyphi » (een samenstelling van 16 ingrediënten, waaronder wierook en mirre).
• Wierook wordt ook veel gebruikt voor meditatie en yoga.

Styrax

Net als vele andere balsems en harsen wordt styrraxbalsem afgescheiden in de bast van twee boomsoorten die liquidambar worden genoemd, afkomstig uit Syrië, Klein-Azië en Zuid-Amerika.

Vloeibare styrax bestaat uit een klein aandeel hars, een essentie met een benzinegeur genaamd styrol, kaneelzuur en styracine. De essentie van styrax wordt verkregen door distillatie van de balsem. De geur is krachtig en vanilleachtig, balsemiek, bloemig, maar ook dierlijk, leerachtig en dicht bij teer.

Benzoë

Benzoë is een balsamieke hars. Ook wel gom of traan van benzoë genoemd, wordt het afgescheiden door de stam van de Styrax Tonkinensis, behorend tot de familie van de Styracaceeën.

In de parfumerie wordt deze gom behandeld door extractie met vluchtige oplosmiddelen om het absolu van benzoë te verkrijgen, een zeer rijke noot met meerdere facetten: zacht vanilleachtig, amandelachtig, gebrande koffie, honingachtig, bloemig (dicht bij anjelier), melkachtig, likeurachtig en zelfs medicinaal.

Oorsprong en Oogst

Benzoë is afkomstig uit Siam, van Sumatra, het Indonesische eiland, en uit Laos, vroeger ook wel « het land van de miljoen olifanten » genoemd. Elk jaar produceert het land ongeveer 50 ton, waarvan 2/3 wordt geëxporteerd naar Europa. Men vindt het voornamelijk in het noorden van het land, in de provincie Phôngsali, een bergachtig gebied met uitgestrekte bossen.

De benzoëbalsem wordt met de hand geoogst, door op meerdere plaatsen een insnijding te maken in de bast van de stam om de boom te laten « huilen » en de benzoëtranen op te vangen.

In vloeibare toestand is deze uitzweting wit en wordt bij het drogen geel; wanneer men het oogst, ongeveer 6 maanden later, is het al halfvast. De benzoë wordt vervolgens naar opslagplaatsen gebracht waar het als goudklompjes wordt behandeld, schoongemaakt en gesorteerd.

Het gebruik van benzoë

Wetenschappelijk ontdekt in 1853 door Garcia de Orta, werd benzoë vroeger verbrand in huizen en tempels om boze geesten te verdrijven. In de Middeleeuwen werd het opgenomen in een recept genaamd « Benjoïnmelk » of « Maagdenmelk », bestemd voor huidverzorging. Het werd ook gebruikt als medicijn (tegen astma, verkoudheid en keelpijn), als voedselconserveringsmiddel en als fixeermiddel in de parfumerie.

Door de eeuwen heen werd benzoë ook gebruikt in de farmacie (het maakt deel uit van « de Friarbalsem », een bereid middel voor wondheling), maar ook in de cosmetica (om de huid te beschermen tegen winterkou) en in de voedingsindustrie (als conserveermiddel en smaakversterker).

In de parfumerie wordt benzoë zeer gewaardeerd als fixeermiddel. Het vertraagt de verdamping van de meest vluchtige ingrediënten en geeft daarmee een langer houdbare geur. Benzoë wordt vaak gebruikt in oriëntaalse, poederige of gourmandparfums.

De verschillende variëteiten en parfums

Er bestaan verschillende kwaliteiten van benzoë:

• Benzoë uit Laos: zeer kwalitatief, met een vanille- en karamelnoot, zonder te zoet te zijn, en die ook poederig en melkachtig is.
• Benzoë uit Siam: een variëteit die zeer gewild is bij parfumeurs, zeer zeldzaam en zeer duur. Ze bezit een zeer aanwezige vanillefacet.
• Benzoë uit Sumatra: verkregen uit twee bronnen, styrax benzoin en styrax parallelorum.

Parfums die benzoë bevatten: Bois des Îles van Chanel, Habanita van Molinard, Opium van YSL, L’Eau van Diptyque, Serge Noire van Serge Lutens, Shalimar, L’Heure Bleue en L’Instant van Guerlain, en vele andere.

Perubalsem

Perubalsem is een natuurlijke balsamieke hars met een bruine of rode kleur. Het is een product afgeleid van de hars van een boom: de Myroxylon pereirae, oorspronkelijk afkomstig uit Midden-Amerika (San Salvador, Colombia en Venezuela). De boom groeit dus niet in Peru, zoals de naam zou doen vermoeden. Vroeger werd het echter geëxporteerd vanuit een van zijn havens, Callao.

Net als de tolubalsem wordt perubalsem verkregen door insnijding in de bast van de Perubalsemlboom (het resultaat van een pathologische reactie van de boom).

De etherische olie wordt verkregen door stoomdistillatie van de balsem en het resinoïde door extractie met vluchtige oplosmiddelen. De geur is vanilleachtig, zacht, met karamel- en kaneelnoten en een licht farmaceutisch accent.

Net als de tolubalsem komt perubalsem voor in veel vertrouwde producten. Men is zich er vaak niet van bewust dat het aanwezig is in deze cosmetica of parfums, en allergieën komen dan ook vrij vaak voor, voornamelijk veroorzaakt door contact met de huid.

De diverse toepassingen van perubalsem

Perubalsem komt voor in tal van cosmetische producten en in voedingsmiddelen (bijvoorbeeld frisdranken, kauwgom, chocolade of condimenten).

In de parfumerie wordt het gebruikt in parfums, lichaamsmelk, zeep, shampoo en andere hygiëneproducten. In de geneeskunde wordt het toegepast bij de behandeling van wonden vanwege zijn helende eigenschappen: antibacterieel, schimmelwerend en als antisepticum. Het wordt ook aanbevolen voor zogende moeders die last hebben van tepelkloven, omdat het de celvernieuwing bevordert.

De etherische olie van perubalsem is een tonicum dat helpt bij het bestrijden van lage bloeddruk en vermoeidheid door het organisme en het immuunsysteem te stimuleren, alsook een krachtig ontsmettingsmiddel voor de luchtwegen en een slijmverdunner. De etherische olie van perubalsem bevordert ook ontspanning en meditatie.

Copahubalsem

Copahubalsem is een oleohars die wordt gewonnen uit verschillende soorten Zuid-Amerikaanse bomen van het geslacht Copaifera (of copaïers). Het wordt geoogst door een gat in de stam van deze bomen te boren en er een buis in te steken om de stof op te vangen die eruit stroomt, die vervolgens kan worden gestoomdistilleerd om een etherische olie te verkrijgen.

Diverse toepassingen: Copahubalsem wordt in de farmacie gebruikt vanwege zijn talrijke therapeutische eigenschappen: ontstekingsremmend, antiseptisch, wondhelend, slijmoplossend en antireumatisch. Het wordt ook gebruikt in de cosmetica en de voedingsindustrie.

Olfactief profiel: Deze balsem wordt beschreven als houtachtig, harsachtig en kruidig, met aromatische accenten (munt en eucalyptus). De geur is vrij zacht en bezit een houtachtig karakter dat in de buurt komt van sandelhout.

Parfums met copahubalsem:

• Aouda Comptoir Sud Pacifique
• Bois d’Arménie Guerlain
• Bois d’Ombrie Eau d’Italie
• Cerruti Si Cerruti
• Kingdom Alexander McQueen
• Pure Oud By Kilian
• Songes Annick Goutal
• Bois de Copaïba Parfumerie Générale
• Tam Dao Diptyque