Expressie in de Parfumerie: De Koude Extractietechniek van Citrusvruchten

De extractieprocessen in de parfumerie

Hier zijn de verschillende extractieprocessen van grondstoffen die bestaan in de parfumerie:

• Destillatie
• Extractie met vluchtige oplosmiddelen
• Expressie
• Enfleurage
• Head space
• Extractie met CO2 of sofact

De grondstoffen op het parfumorgel

Allereerst moet men weten dat er voor de parfumeur 1000 natuurlijke grondstoffen en 3000 synthetische grondstoffen beschikbaar zijn.

Afhankelijk van zijn smaak selecteert deze ongeveer 1000 grondstoffen, synthetisch of natuurlijk, op zijn parfumorgel (een meubel waarmee de professional zijn flesjes etherische oliën kan ordenen en rangschikken).

Elk jaar worden nieuwe grondstoffen ontdekt en op de markt gebracht, terwijl andere verdwijnen vanwege een steeds strengere wetgeving.

De orchestratie van een parfum begrijpen

Voordat we uitleggen waaruit het extractieproces bestaat, is het belangrijk te herinneren hoe de orchestratie van een parfum is georganiseerd.

Parfums roepen vaak poëzie, dromen op en wekken emoties. Toch moet men weten dat hun ontwerp berust op precieze wetenschappelijke en fysische begrippen. Elk parfum is namelijk complex, verfijnd en delicaat, en vertegenwoordigt een geheel van noten die zijn gekozen, hetzij vanwege hun hardnekkigheid, hetzij vanwege hun vluchtige karakter.

De geur en haar noten kunnen worden voorgesteld in de vorm van een olfactieve piramide: de top wordt gevormd door de topnoten, het middelste deel door de hartnoten, en de basis door de basisnoten.

Dit schema, dat vrij eenvoudig en pedagogisch lijkt, is in werkelijkheid veel complexer dan het er uitziet.
De noten grijpen namelijk in elkaar, beantwoorden elkaar en sublimeren elkaar wederzijds.
Een goed gecomponeerd parfum vertoont een harmonieuze overgang tussen deze drie niveaus, waardoor een rijke en evoluerende olfactieve ervaring ontstaat.

Expressie en de topnoten

De topnoten creëren de eerste indruk van het parfum. Ze bestaan uit frisse, vluchtige en vaak sprankelende noten. Deze topnoten ontsnappen na de eerste geuren van alcohol, die nog vluchiger zijn.

De citrusvruchten maken deel uit van de topnoten (cf. Hesperidenfacet). Ze brengen een glimlach aan het parfum, openen de geur en geven het levendigheid en sprankelendheid. De belangrijkste citrusvruchten die in de parfumerie worden gebruikt zijn bergamot, zoete sinaasappel, bittere sinaasappel (bigarade), mandarijn, limoen en citroen.

Geschiedenis van het expressieproces

Het expressieproces, dat in Sicilië, Italië, werd ontwikkeld, bestaat sinds de 19e eeuw en is dus vrij oud. Het gaat om een mechanische behandeling waarmee de etherische olie (of essentie), die zich in de schil van citrusvruchten bevindt (ook wel zeste of epicarp genoemd), kan worden gewonnen. Deze behandeling wordt uitsluitend voor citrusvruchten toegepast.

De “spons”-methode

De allereerste expressietechniek bestond uit het snijden van de citrusvruchten in twee helften en vervolgens het verwijderen van het vruchtvlees met een lepel. De lege schillen werden met de hand in een natuurlijke spons geperst, waardoor de essentie die in de schil zat, werd vrijgegeven.

De “lepel”-methode

Later werd een andere expressietechniek “à la cuillère” (met de lepel) ontwikkeld, waarmee het vruchtvlees en de sappen konden worden gescheiden, enerzijds, en de etherische olie (essentie) anderzijds. Het instrument dat bij deze methode werd gebruikt, de “sfumatrice”, was een soort holle lepel met puntige randen, die op de citrusschil werd aangebracht. Het vruchtvlees en de schil werden gescheiden met een lepel en vervolgens met de hand boven een bak uitgeperst, om de essentie op te vangen.

De expressietechnieken van vandaag

Tegenwoordig zijn de nieuwe expressiebehandelingen zeer technisch en geperfectioneerd.

De vruchten komen aan vanuit de plantages en blijven 72 uur op locatie voordat ze worden behandeld. Deze citrusvruchten (citroen, bergamot…) worden vervolgens gewassen en eventueel met de hand gesorteerd om beschadigde vruchten te verwijderen.

De Pelatrice en de Centrifuge

Vervolgens worden de citrusvruchten in kleine compartimenten geplaatst en geconfronteerd met de mechanische schuurmachine, de “pelatrice” genoemd (de naam is dezelfde in het Engels en het Frans). Deze machine wordt voornamelijk gebruikt voor het verwerken van bergamot.

De hele vruchten worden in deze pelatrice gebracht: de wanden van de machine schrapen de schil af en doorprikken de zakjes etherische olie, die zich in de buitenste laag van de schil bevinden. Het aldus verkregen product is een mengsel van water en etherische olie.

Vervolgens wordt dit mengsel in een centrifuge geplaatst, die het water scheidt van de etherische olie. Zo wordt de olie verkregen die uiteindelijk door de parfumeur wordt gebruikt.

De pelure wordt dan teruggewonnen en verwerkt door middel van extractie met vluchtige oplosmiddelen om andere aromatische producten te verkrijgen.

De grondstoffen verkregen door expressie: de citrusvruchten

Het expressieproces kan uitsluitend worden toegepast op citrusvruchten. Hier zijn er enkele:

• De bergamot: bijgenaamd de “fijne bloem van de hesperiden”, is het de meest begeerde citrusvrucht, want hij is zeer gefacetteerd (cf. Hesperidenfacet). De bergamot komt voornamelijk uit Calabrië, een regio in het zuiden van Italië, waar 1100 landbouwers de citrusvrucht verbouwen en jaarlijks ongeveer 110 ton etherische olie produceren elk seizoen.
• De mandarijn: geteeld in Calabrië en de rest van Italië. Er bestaan verschillende variëteiten, zoals de groene mandarijn, de gele mandarijn en de rode mandarijn.
• De Italiaanse citroen: komt uit de regio’s Palermo, Messina en Syracuse, op Sicilië.

De opbrengsten van essentie door expressie

De hoeveelheid etherische olie (of essentie) die door expressie kan worden verkregen, hangt af van de behandelde citrusvrucht.

Zo levert de bergamot 0,5% essentie op (dat wil zeggen 5 kg essentie per ton vruchten), de citroen 0,3%, de zoete sinaasappel 0,2% en de mandarijn 0,8%.

De citrusvruchten en de zon

Men moet weten dat citrusvruchten zeer kwetsbare grondstoffen zijn, die slechts ongeveer 6 maanden houdbaar zijn. Eenmaal het seizoen voorbij, verdwijnt de essentie van het ene jaar en wordt vervangen door de nieuwe productie.

Bovendien zijn citrusnoten zeer gevoelig voor zonlicht (UV-stralen). Citrus-essentiële oliën bevatten namelijk “fototoxische” moleculen (furocoumarines), waaronder bergapteen, dat zeer gevoelig is voor zonlicht. Vandaar het advies om geen citrusparfum op de huid te dragen voordat u zich aan de zon blootstelt, op risico van vlekken op de huid (cf. Parfum voor de zomer).