Lederfacet: Geschiedenis van handschoenmakers-parfumeurs en parfums

Wat is het lederfacet? Geschiedenis en definitie

In de jaren 1920 tot 1970 was de lederfamilie zeer aanwezig, zowel in mannelijke als vrouwelijke parfums, en vaak vergezeld van dierlijke noten. In de emancipatieperiode van de vrouw, tussen 1940 en 1960, hielden vrouwen bijzonder van deze zogenaamde “lederachtige” parfums met een sterk karakter. Geleidelijk verdween deze familie en maakte plaats voor haar aanwezigheid als facet. Tegenwoordig vormt ze geen volwaardige familie meer. In de parfumerie staat het lederfacet een beetje apart. Het is een familie die zeer gewaardeerd wordt door kenners en liefhebbers van parfums “met karakter”. Deze ledernoot verwijst naar de mythe van de parfumeur-handschoenmaker.

Tussen leder en parfum, een huwelijksgeschiedenis

In 2000 voor Christus werden in Azië leren huiden behandeld en geparfumeerd met de schors van de kumquatboom om de krachtige geuren van huiden te maskeren. De Spaanse huiden werden geparfumeerd met diverse kostbare geuren zoals rozenwater, amber, kamfer, cederessence en muskus. Het Italiaanse leder werd in de 17e eeuw geparfumeerd met een zachte amandelgeur.

De leerlooiers, Grasse en het leder

Vanaf de 12e eeuw vestigden zich leerlooiers in Grasse om handel te drijven in leder en huiden. Ze sloten handelsovereenkomsten met Genua en Pisa in Italië, waarheen ze hun leder exporteerden. De meester-leerlooiers vervolmaakten hun techniek en begonnen hun leer te parfumeren om de sterke geuren te maskeren. Zo werd de stad Grasse het kruispunt van twee ambachten: het leerlooien en de parfumerie.

De mode van geparfumeerde handschoenen uit Florence

In de 16e en 17e eeuw werden handschoenen, onmisbare accessoires, geparfumeerd met diverse geuren zoals ambrette, muskus, of onder Frans I gebruikte men civet, grijze amber of rozemarijn. De koninginnen en de hele adel droegen ze. Catharina de’ Medici, die in 1533 uit Florence naar Frankrijk kwam voor haar huwelijk met Hendrik II, bracht haar eigen parfumeur mee: René le Florentin. De Florentijnse mode was om handschoenen te dragen die geparfumeerd waren met zware en dierlijke geuren. Geparfumeerde handschoenen werden toen het symbool van luxe en elegantie. De handschoenmaker Martial werd in die tijd de leverancier van het hof. De Grassoise handschoenmakers, geïnspireerd door de Italiaanse mode, begonnen hun handschoenen te parfumeren en ontwikkelden zo een dubbele expertise.

De Meester Handschoenmaker-Parfumeur

Het beroep van Handschoenmaker-Parfumeur was ambachtelijk en vereiste een belangrijke vakkennis. Er waren namelijk 4 jaar leerlingschap en 3 jaar gezellentijd nodig om de meestertitel te bereiken. Maar rond 1759 deden de belastingen op leder en de concurrentie van Nice de lederindustrie in Grasse afnemen. Het parfum volgde het leder op. De gemeenschap van handschoenmakers-parfumeurs werd in 1791 ontbonden. In de 19e eeuw werd Grasse de “Hoofdstad van het Parfum”, de ambachtelijke productie van het begin maakte plaats voor een echte industrie en het omringende platteland werd bedekt met bloemen.

Ledernoten: de berk

De eerste ledernoten waren het resultaat van infusies van lederresten die de meester Handschoenmakers-Parfumeurs uit Grasse vervaardigden. Ze hergebruikten lederresten afkomstig uit Rusland, waarvan de laarzen van het Russische leger werden gemaakt. Dit leder was gelooid met verbrande berkenschors. Vervolgens vervingen de parfumeurs hun leerinfusies door essence van berkenschors. De berk werd zo een van de belangrijkste grondstoffen voor het creëren van ledernoten. Na de Eerste Wereldoorlog werd de Russische berkenteer niet meer geproduceerd en verscheen er geleidelijk een synthetische vervanging dankzij een molecuul: isobutylquinoléïne.

Grondstoffen en ledernoot

Andere grondstoffen kunnen worden gebruikt om lederfacetten te geven, zoals:

• Styrax (hars) en gepyrogiseerde styrax
• Cistus labdanum (hars) en al zijn derivaten
• Agarwood of agaressence, het belangrijkste bestanddeel van oudhout, een zeer zeldzame boom die men vindt in India of Zuidoost-Azië. De essence wordt gebruikt om ledernoten te bewerken en wordt verkregen door het distilleren van de hars die het agarhout produceert. Deze hars verschijnt op zeer oude bomen als reactie op parasieten. Oudessence wordt niet in de parfumerie gebruikt omdat ze zeer zeldzaam en zeer kostbaar is.
• Gepyrogiseerde wierook
• Immortelle
• Cassie

Moleculen en ledernoot (Synthese)

Men kan dit lederfacet ook verkrijgen met moleculen zoals:

• Sudéral van IFF (geur van soepel suède)
• Tabanon en Aldron van Symrise
• Madrox van Givaudan
• Bèta-ionon, met vioolachtige noten
• Safranaal (safraannoot)
• IBQ (IsoButylQuinoléïne), dat een droog lederachtig effect geeft met een rubber- en groenfacet

Iconische lederparfums of parfums met een lederfacet

Alle parfumhuizen hebben een parfum gehad met de naam: Cuir de Russie

• Cuir de Russie van Guerlain in 1890
• Cuir de Russie van Chanel in 1927
• Cuir de Russie van LT Piver in 1939
• Cuir de Russie van Creed in 1953

In 1918 creëerde het huis Caron Tabac Blond, een lederachtig parfum vergezeld van tabaknoten. Knize Ten van Knize, een chypre-leder, knipoogt naar L’Heure Bleue van Guerlain, in 1924.

Vervolgens werden lederparfums steeds minder populair en namen af vanaf de jaren 80, tegelijk met de dierlijke noten. In dezelfde periode wendde men zich tot andere noten zoals mariene, schone of bloemige noten.

Er zijn echter enkele uitzonderingen die nog echte leders durfden voor te stellen:

• Bel Ami van Hermès in 1986
• Cuir d’Ange van Hermès
• Cuir Mauresque van Serge Lutens
• De collectie “Vuitton parfums” biedt talrijke lederfacetten in zijn geuren (met infusie van lederhuid).

Men kan een groot aanbod van parfums met lederfacet vinden bij vele niche merken:

• Cuir Beluga van Guerlain is een gepoederd en vanilleachtig leder, veel zachter, mede gecreëerd door Olivier Polge en Sylvaine Delacourte.

Andere voorbeelden van parfums met een lederfacet

Damesparfums met een lederfacet

• 1931 : Scandal Lanvin
• 1944 : Bandit Piguet
• 1959 : Cabochard Grès
• 1963 : Diorling Dior
• 1985 : La nuit Paco Rabanne
• 1986 : Parfum de peau Montana
• 1999 : Dzing L’Artisan Parfumeur
• 2004 : Daim Blond Lutens
• 2007 : Kelly Calèche Hermès
• Cuir Lancôme

Heren- en unisexparfums met een lederfacet

• 1781 : Royal English Leather Creed
• 1955 : Doblis Hermès
• 1959 : Tabac Original
• 1964 : Aramis Estée Lauder
• 1976 : Yatagan Caron
• 1978 : Polo Ralph Lauren
• 1980 : Macassar Rochas
• 1981 : Quorum Puig
• 1985 : Derby Guerlain
• 1986 : Bel Ami Hermès
• 1988 : Fahrenheit Dior
• 1992 : Bel Ami Vétiver Hermès
• 1994 : New York Nicolaï
• 1996 : Cuir de Russie Nicolaï
• 2000 : Cuir Mauresque Serge Lutens
• 2000 : 100% Love S. Parfums
• 2001 : Daim Blond Serge Lutens
• 2004 : Fille en Aiguilles Serge Lutens
• 2005 : Cuir Beluga Guerlain
• 2005 : Musc Ravageur Frédéric Malle
• 2006 : Cuir Pleine Fleur Parfumerie Générale
• Tabac Miller Harris
• Black For Men Aigner
• Cuir D’Oranger Miller Harris
• Fumerie Turque Serge Lutens
• Cuir Pleine Fleur James Heeley
• Cuir Ottoman Parfum d’Empire
• Dzongka L’Artisan Parfumeur
• Tuscan Leather Tom Ford
• Japon Noir Tom Ford
• Luxe Patchouli Comme Des Garçons

En ook:

• Ombre Leather Tom Ford
• Leather Acqua Di Parma
• Crème de Cuir BDK
• Cuir Cannage Dior
• 2 Man Comme des garçons

Bij Guerlain was er in de klassiekers een zeer aanwezig lederfacet in Djedi (1925) en ook in Parfum des Champs Elysées (1904), en in het algemeen alle zeer oude Guerlains.
Men vindt het ook in Vol de Nuit en eveneens in Shalimar, dat niet zou bestaan zonder zijn lederfacet, evenals Habit Rouge.

Paul Valéry vergiste zich niet toen hij zei “wat het diepst is bij de mens, is de huid”!