Hyraceum (Afrikasteen): De ethische dierlijke noot in de parfumerie

Hyraceum, ook wel „Afrikasteen” genoemd, is een dierlijke essentie die in de parfumerie wordt gebruikt. Het behoort tot de natuurlijke dierlijke noten, net als de civetkat, de muskus, het castoreum en de ambergrijs.

Oorsprong en geschiedenis van dierlijke noten

Dierlijke noten werden ontdekt door Alexander de Grote rond 330 v.Chr. Vanaf dat moment werden ze zeer nuttig voor parfumeurs. Ze bezitten namelijk krachtige aroma’s die bijzonder goed bestand zijn tegen verdamping.

Dierlijke noten, in kleine doses gebruikt, kunnen worden gecombineerd met delicatere geuren en brengen zo een zachtheid aan het parfum, subtiel en zonder hun aanwezigheid te verraden.

Aan het begin van de eeuw bestond de meerderheid van de parfums uit dierlijke noten, die toen als fixeermiddelen werden gekwalificeerd. Deze dierlijke noten, zeer hardnekkig, droegen bij aan de basisnoten, maar gaven bovenal een grote sensualiteit aan de parfums.

Hyraceum en dierlijke noten op het parfumorgel

Hyraceum maakt dus deel uit van de 1.000 natuurlijke noten waarover de parfumeur beschikt. Er bestaan ook 3.000 mogelijke synthetische grondstoffen. De onafhankelijke parfumeur is zeer vrij in de keuze van zijn grondstoffen. Hij zal er doorgaans 1.000 selecteren (natuurlijke en synthetische), afhankelijk van zijn smaak en opleiding.

Als hij daarentegen voor een groter bedrijf werkt, zal de parfumeur zich moeten houden aan de cardex (naslagwerk van bruikbare producten in de parfumerie) van dat bedrijf en de ter beschikking gestelde grondstoffen gebruiken.

Bovendien hebben bepaalde volkeren dierlijke grondstoffen, puur of gemengd met planten, gebruikt en gebruiken ze nog steeds om zich te parfumeren. De geur van hyraceum is aanvankelijk agressief, maar wordt zachter wanneer het wordt gemengd met andere stoffen zoals de roos, de jasmijn, of de ylang-ylang (zie Bloemenfamilie).

De geur kan zelfs de orkestratie van het parfum sublimeren, door er een dierlijk en sensueel karakter aan te geven.

Hyraceum: definitie en oorsprong

Hyraceum is een essentie afkomstig van een dier, gewoonlijk Klipdas of Kaapse Klipdas genoemd. Het gaat om een knaagdier uit de familie van de hoefdieren, ter grootte van een haas en gelijkend op een grote marmot, dat twee kleine karakteristieke slagtanden bezit en in grotten leeft.

Hyraceum wordt gemaakt uit de uitwerpselen van dit dier, die door het regenwater in een zeer poreuze bodem worden meegevoerd en vervolgens worden afgebroken met de feromonenrijke urine.

Eenmaal gemengd met de aarde en de wortels, fossiliseren deze uitwerpselen in de grotten van de klip-dassen. De vloeistof versteent gedurende een zeer lang proces dat soms honderden jaren duurt, totdat de rotsen er volledig mee doordrenkt zijn.

Een gevaarlijke oogst

De oogst van hyraceum-essentie bestaat sinds de Oudheid in Oost-Afrika en vindt plaats onder vrij primitieve omstandigheden. De hyraceum-verzamelaars, die belast zijn met het ophalen van de met deze vloeistof doordrenkte stenen, moeten met behulp van een ladder in grotten klimmen (een vrij gevaarlijke oefening).

Vervolgens breken ze de stenen met beitels en hamers, rapen ze op en vervoeren ze per kameel naar de stad om ze te verkopen.

Volgens oude teksten oogstten ook de Egyptenaren hyraceum, dat toen bijdroeg aan de mummificatietechnieken, vandaar de andere benaming „Steen van God” of „Afrikasteen”.

De geneeskrachtige eigenschappen van hyraceum

Naast het gebruik in de parfumerie bezit hyraceum ook geneeskrachtige eigenschappen. Het wordt door bepaalde Afrikaanse volkeren gebruikt om bloedingen te stoppen, en kan zelfs wonden desinfecteren, migraine en angst verlichten, en bepaalde huidproblemen behandelen, evenals epileptische stuipen.

Het transformatieproces van hyraceum

De geoogste stenen, die bruin en bros zijn geworden, worden vervolgens vermalen. De donkere olie die eruit vloeit wordt behandeld met hexaan (een koolwaterstof), daarna gekoeld en gefilterd. Hierop volgt een concentratiestap, tot het verkrijgen van een absolue van resinoïde (een extract van een droge grondstof, plantaardig of dierlijk). De olie kan ook worden verwerkt in de vorm van een infusie in alcohol.

Hyraceum is een zeldzaam product en dus vrij kostbaar. Het is ook het enige toegestane natuurlijke dierlijke product, naast ambergrijs (eveneens natuurlijk, en nog duurder dan hyraceum).

Olfactieve beschrijving: Een toegestane dierlijke noot

Na dit transformatieproces levert hyraceum een bijzondere noot op, zeer dierlijk (zelfs scatologisch), met een lederfacet. De geur van hyraceum zou zich kunnen situeren tussen die van de civetkat en het castoreum.

Het is belangrijk te weten dat hyraceum een toegestane natuurlijke dierlijke grondstof is, omdat er geen dierenleed wordt veroorzaakt om het te verkrijgen. De handel in hyraceum is daarom onderwerp van eerlijke handel.

Andere dierlijke producten ter vervanging van hyraceum

Als de parfumeur geen hyraceum op zijn parfumorgel heeft, kan hij naar keuze gebruikmaken van:

Synthetische noten, zoals:

• Dierlijke noten aanwezig in jasmijn: indol.
• Paracresol, civeton of skatol.

Of natuurlijke producten, zoals:

• Plantaardige muskusnoten zoals ambrette.
• Plantaardige noten met licht zilte noten, zoals komijn, costus, cistus labdanum, salie, atlasceder, hysop, osmanthus, ledernoten, enz.