De Specerijen in Parfumerie: Frisse en Warme Noten

De Frisse Specerijen

Onder de frisse specerijen vinden we onder andere:

• Kardamom
• Koriander
• Roze peper of Roze Bessen
• Timut-peper
• Gember
• Jeneverbessen

Kardamom

Kardamom is een kruidachtige plant afkomstig uit het zuiden van India en behoort tot dezelfde botanische familie als gember en kurkuma. De plant groeit in het wild in vochtige bossen en bergen. Men vindt kardamom ook in Sri Lanka, Thailand, Tanzania en Midden-Amerika. Er bestaan groene en zwarte variëteiten van kardamom.

Deze « grande dame » kan tot 5 meter hoog worden en ontvouwt prachtige groene bladeren. De kleine capsules die de beroemde geurige zaden bevatten, bevinden zich in de kleine witte bloemen.

Door het distilleren van deze capsules verkrijgt men de etherische olie van kardamom die in de parfumerie wordt gebruikt. Het is een zeer dure specerij, omdat de productie een enorme hoeveelheid handarbeid vereist.

De voordelen van kardamom voor de gezondheid

De zaden van kardamom hebben hun effectiviteit bewezen in de ayurvedische geneeskunde (traditionele Indiase geneeskunde) en dienen als krachtige tonica die de spijsvertering kan verbeteren en misselijkheid en nierpijn kan verlichten.

De zaden en de essentie van kardamom worden ook gebruikt voor het aromatiseren van koffie (voornamelijk in Arabische landen): ze worden geacht de effecten van cafeïne te neutraliseren. Ze worden gebruikt om thee te aromatiseren (zoals de heerlijke Chai Masala), glühwein, en worden gebruikt in Scandinavische gebakjes. De Romeinen gebruikten kardamom al in de keuken.

Parfums op basis van kardamom:

• Voyage Hermès
• Déclaration Cartier

Koriander

Koriander (Coriandrum Sativum) is een kruidachtige schermbloemige plant van 20 tot 80 cm hoog, oorspronkelijk afkomstig uit het Midden-Oosten, en wordt tegenwoordig in Europa en Rusland geteeld. Dit kruid met fijn gebladerte, kleine bloemen en grote ronde vruchten komt voornamelijk voor in weilanden en op akkers.

Koriander behoort tot de wortelfamilie en wordt ook wel « Chinese peterselie » of « Arabische peterselie » genoemd. Alle delen van deze plant zijn eetbaar, zowel de bladeren, de zaden als de wortels, hoewel hun smaak verschilt. De bladeren hebben een licht anijsachtige geur; de zaden en wortels hebben een smaak van sinaasappelschil.

De geschiedenis van koriander

Sporen van koriander zijn teruggevonden in de graven van farao’s. In de Middeleeuwen werd het ook gebruikt om demonen te verdrijven door een handvol van de specerij in het vuur te werpen. Karel de Grote koesterde het vanwege zijn bacteriedodende eigenschappen, en er werden afrodisiacale krachten aan toegeschreven. Vanaf 1670 werd koriander officieel opgenomen in de Franse farmacopee.

Koriander in de parfumerie

Koriander wordt vaak gecombineerd met andere specerijen zoals peper, kardamom of gember. In de parfumerie wordt het zaad gedistilleerd om er een etherische olie van te verkrijgen. Deze olie is zeer opstijgend, fris, citrusachtig en licht kamferachtig. Er bestaan olfactieve variaties afhankelijk van het behandelde deel (de bladeren of de zaden). Het belangrijkste bestanddeel is linalool, dat ook voorkomt in de geur van rozenhout.

Parfums met koriandergeuren zijn bijvoorbeeld:

• Héritage Guerlain
• Gentleman Only Jean Couturier
• Intense Jean Couturier
• Coriandre Jean Couturier

Roze Peper of Roze Bessen

Roze peper (botanische naam Schimus Molle) komt uit Zuid-Amerika en werd in de 19e eeuw op Mauritius geïntroduceerd. Het betreft een onechte peper die veel wordt gebruikt in de parfumerie als topnoot.

Roze peper geeft lift en frisheid, terwijl het een peperige toon toevoegt. Het wordt verkregen door distillatie of superkritische CO2-extractie. In de parfumerie wordt deze specerij in tal van parfums gebruikt, en haar geur begeleidt citrusnoten op prachtige wijze.

Timut-peper

Een nieuwe peper uit Nepal heeft onlangs het orgel van de parfumeur verrijkt: de Timur-peper of Timut-peper. Met zijn zeer interessante pompelmoesaccenten is het een « onechte peper », verwant aan de Sichuan-peper.

Gember

Deze specerij wordt al honderden jaren zeer gewaardeerd. Het werd door Marco Polo in China ontdekt. Gember vormt de wortelstok van een grote tropische plant. Het wordt soms beschouwd als een krachtig afrodisiacum.

Het betreft een opstijgende, frisse, hesperiden-, rozen- en kruidige noot. Het kan soms een zeepachtige noot aan het parfum geven. Er bestaan verschillende kwaliteiten afhankelijk van het extractieproces: ofwel door klassieke distillatie, ofwel door moleculaire distillatie of CO2-extractie.

Gember wordt zeer gewaardeerd door parfumeurs en wordt onder meer gebruikt in deze parfums:

• Déclaration Cartier
• Five O’clock Serge Lutens
• CK One Calvin Klein

Jeneverbessen

De jeneverbessen (Juniperus communis) behoren tot de botanische familie van de Cupressaceae en zijn de vruchten van de jeneverbesstruik, een heester afkomstig uit het Middellandse Zeegebied, hoewel hij wijdverspreid is in Oost-Europa. De struik groeit spontaan op arme en droge bodems en vormt struiken met stekelige naalden, waarvan de vruchten na distillatie in de parfumerie worden gebruikt.

Jeneverbessen worden daarnaast in de keuken gebruikt om zuurkool te kruiden en spelen ook een rol in het fabricageproces van Gin (waarbij overigens ook andere specerijen worden toegevoegd, zoals peper, kaneel, koriander, maar ook angelicawortel, irispoeder, citrusschil of zoethout…).

De geschiedenis van de jeneverbes: In bepaalde Europese regio’s was het gebruikelijk om een jeneverbes in de buurt van woningen te planten, omdat men er een beschermende rol aan toekende (men geloofde dat de struik ziekten en boze geesten kon verdrijven). In de 16e en 17e eeuw stond de jeneverbes bekend als een van de meest gebruikte geneesplanten. Zijn etherische olie heeft antiseptische eigenschappen en is werkzaam bij urineweginfecties.

Olfactief profiel: Jeneverbessen geven een frisse, groene, balsemieke en licht houtachtige noot. In de parfumerie worden ze vaak gebruikt om een aromatische frisheid te creëren.

Jeneverbessen worden onder meer teruggevonden in de parfums Juniper Sling Penhaligon’s en Lord Of Barbès Thé Merchant.

De Warme Specerijen

Hier zijn de belangrijkste warme specerijen die in de parfumerie worden gebruikt:

• Nootmuskaat en foelie (het omhulsel)
• Kaneelhout
• Peper
• Saffraan
• Pimentbessen

Nootmuskaat

De vrucht van de nootmuskaatboom is rond, lichtgeel en gemarkeerd met rode of groene strepen. Wanneer deze vrucht rijp is, implodeert hij en maakt plaats voor een eivormige, bruine, compacte en olieachtige noot.

Deze noot wordt beschermd door een membraan genaamd foelie. In de geneeskunde, cosmetica, parfumerie en keuken is het mogelijk om zowel de nootmuskaat als de foelie te gebruiken, want juist in dit membraan bevindt zich het meeste aroma (afgegeven door eugenol via de etherische olie).

Geschiedenis van de nootmuskaat: Plinius de Oudere sprak al over een boom waaruit twee specerijen konden worden gewonnen: de nootmuskaat en de foelie (die in zekere zin de « navelstreng » van de nootmuskaat is). Afkomstig van de Banda-eilanden (Indonesië), was de nootmuskaat lang het exclusieve monopolie van de Portugezen en later van de Nederlanders, die een bloedige oorlog voerden om de controle over dit « bruine goud » te behouden. In 1769 bracht Pierre Poivre eindelijk nootmuskaatplanten naar het eiland Mauritius om het Nederlandse monopolie te doorbreken.

De nootmuskaatboom wordt geteeld in Indonesië, Maleisië, Sri Lanka, op de Molukken en op de Antillen. Er zijn zeven jaar nodig om een oogst te verkrijgen, en er is 5 kg nootmuskaat nodig om 1 kg foelie te produceren.

De oogst van deze vruchten vindt drie keer per jaar plaats (ze worden direct van de boom geslagen en het is niet nodig te wachten tot ze op natuurlijke wijze vallen).

Eigenschappen: Deze specerij bezit grote deugden voor de spijsvertering, epilepsie, of als antisepticum. Ze maakt deel uit van de beroemde « Vier Specerijen » die in de keuken worden gebruikt om smaak aan een gerecht toe te voegen. Ze bezit ook een hallucinogene werking en wordt soms als drug gebruikt, omdat ze gemakkelijk verkrijgbaar en goedkoop is.

Tijdens de Renaissance was Fernel ervan overtuigd dat nootmuskaat lichaam en geest krachtig stimuleerde. Zo stonden tot in de 18e eeuw 24 bereidingen op basis van nootmuskaat ingeschreven in de Codex 1758 door de apothekers.

Eugenol, methyleugenol en iso-eugenol zijn moleculen die voorkomen in kruidnagel en nootmuskaat. Al deze moleculen zijn beperkt of zelfs verboden door de regels van IFRA (International Fragrance Association). Ze komen op natuurlijke wijze voor in de essentie van ylang-ylang en roos.

Olfactieve beschrijving: De kruidige, droge, warme en diepe noot kan doen denken aan een ledernoot, een kamferachtig medicinaal aspect, een kruidnagelfacet alsook een aardse noot.

Nootmuskaat komt voor in parfums zoals:

• Pour L’Homme Cacharel
• Vétiver Guerlain
• Opium pour Homme YSL
• Tubéreuse Criminelle Serge Lutens

Kaneel

De kaneelboom van Ceylon behoort tot de familie van de Lauraceae en is een boom van 10 tot 15 meter hoog. De bast wordt tijdens het regenseizoen geoogst om de specerij te produceren. Kaneel wordt voornamelijk geteeld in Sri Lanka, op de Seychellen en op Madagaskar. De kaneelboom uit Sri Lanka is de meest gewaardeerde variëteit vanwege zijn zachte en zoete karakter.

Geschiedenis: Kaneel is de oudste specerij ter wereld. Al 5.000 jaar v.Chr. in China gebruikt, werd het beschouwd als nog kostbaarder dan goud. In de Bijbel zijn overigens verwijzingen naar kaneel te vinden.

Verwerking: De essentie van kaneel wordt verkregen door stoomdistillatie van de bast, wat een heldere, donkerrode vloeistof oplevert. Het is ook mogelijk etherische olie te produceren uit de bladeren, met een kruidige geur die doet denken aan eugenol.

Olfactieve beschrijving: De geur van kaneel wordt gekenmerkt door een warm, kruidig en zoet karakter, met houtachtige en balsemieke facetten. In de parfumerie harmonieert kaneel goed met bloemen zoals tuberoos, iris en lelie. Ze kan ook dienen om bepaalde noten te versterken (zoals balsemieke noten) in varenparfums of oriëntaalse parfums. Kaneel kan worden gebruikt in hartnoten (ze vormt vaak de brug met de basisnoten).

Eigenschappen: De antioxidanten in kaneel hebben ontstekingsremmende eigenschappen die artrose en hart- en vaatziekten kunnen voorkomen of verlichten. Deze specerij is rijk aan kaneelaldehyde, dat werkt als krachtig antibacterieel, antiviraal, schimmelwerend en antiparasitair middel met breed spectrum. Bovendien stimuleert kaneel het immuunsysteem.

Onder de parfums die kaneel bevatten, kunnen we noemen:

• Opium Yves Saint Laurent
• Égoïste Chanel
• Rousse Serge Lutens
• Black Orchid Tom Ford
• Noël au Balcon Etat Libre d’Orange
• Dolce Vita Christian Dior

Peper

Zwarte, witte en groene peper zijn niet afkomstig van verschillende variëteiten, maar komen overeen met verschillende rijpingsstadia. Deze peperkorrels komen allemaal van dezelfde heester: de Piper Nigrum. Het verbruik van peper is tegenwoordig zo groot dat het gelijk is aan het verbruik van alle andere specerijen samen. De pepernoot wordt veel gebruikt in de parfumerie.

Men vindt peper onder meer terug in:

• Poivre Noir Caron
• Parfum Sacré Caron

Saffraan

Saffraan is afkomstig van de stamper van een bepaalde krokussoort en is de duurste specerij ter wereld. Bijgenaamd “het rode goud”, is het gebruik ervan in de parfumerie zeer beperkt, ja zelfs verboden, omdat het safrol bevat, een allergeen bestanddeel. Een vervangingsmiddel, genaamd safranaal, wordt tegenwoordig gebruikt. Het geeft een leder-, kruidige en zeer krachtige noot, en is onder meer te vinden in parfums op basis van oud.

Pimentbessen

Deze grondstof is afkomstig uit de Antillen, en voornamelijk uit Jamaica. De bladeren worden behandeld door middel van distillatie, wat « pimentblad » oplevert. De behandelde bessen leveren een product op dat « pimentbes » wordt genoemd. Ze bezitten een kruidig, warm en complex parfum dat zich bevindt tussen nootmuskaat, kruidnagel en kaneel.

Deze parfums zijn gemaakt met pimentbessen:

• Mitsouko Guerlain
• Piment Brûlant L’Artisan Parfumeur

Andere specerijen

Er bestaan enkele meer vertrouwelijke specerijen die in de parfumerie worden gebruikt:

• Karwij, dat een diepgaande beheersing van de parfumeur vereist.
• Komijn, een specerij die gewaardeerd werd door Edmond Roudnitska, die het gebruikte in Femme van Rochas.
• Kruidnagel, waarvan de geur samen met de roos de creatie van de eerste Chypre-akkoorden heeft mogelijk gemaakt.
• Steranijs of Badiane (Anijs) brengt een frisse, anijsachtige noot.

Specerijen worden vaak, om hun geur te versterken, gecombineerd met andere ingrediënten. Met een bloemennoot krijgen ze een verfijnd en verleidelijk karakter, met een houtachtige noot worden ze warmer en dieper.

In het parfum Florentina van Delacourte brengen kardemom en roze peper een frisse en kruidige dimensie die zich prachtig vermengt met bloemige en houtachtige noten, voor een elegant en geraffineerd resultaat.