Ouessant’ın Kara Arısı: Ekolojik Bir Hazine ve İstisna Niteliğindeki Balı

Ouessant adasının kara arısı ne açıdan farklıdır?

Bu sakin ve dingin kara arı, özgün fiziksel ve davranışsal özelliklere sahiptir:

• Morfoloji: Güneş ışınlarını daha iyi emebilmek için kahverengi/siyah tonlarda oldukça iri ve koyu renkli bir karnı bulunmaktadır.
• Dayanıklılık: Kötü hava koşullarında da bal toplayabilmek için uzun tüylere, rüzgarda çalışabilmek ve büyük miktarda polen ile nektar taşıyabilmek için güçlü göğüs kaslarına sahip kanatları vardır. Büyük bedeni sayesinde, diğer arıların 3 km’ye karşılık 10 km’ye kadar geniş bir alanda yiyecek toplayabilmektedir.
• Sağlık: Önemli yağ rezervi, kış sertliğine dayanmasını sağlar; parazit hastalıklarına ve melezleşmeye karşı bağışıklıdır.

«Bu oldukça tüylü zarkanatlı, karanlık rengi ve adının da buna işaret ettiği üzere, çok verimli olmak gibi önemli bir kusura sahiptir» diye açıklıyor Ouessant Breton Kara Arısı Koruma Derneği’nin 150 kovanını gözeten Jean-Luc Hascoët.

«Sabahın erken saatlerinde çıkar, akşam daha geç döner. Ama hepsinden önemlisi, sarı arı ilkbaharda yavaş yavaş başlayıp sonbaharın sonuna kadar bal üretirken, o tüm işi iki ayda bitirir. Arıcılar başta buna şaşırıyor» diye anlatıyor bu 42 yaşındaki adam.

Ekolojik bir kurtarış öyküsü

Ouessant’ta Apis mellifera mellifera bir sığınak bulmuştur. İlk iki kovan, 1978’de tutkulu bir amatör olan Georges Hellequin tarafından kurulmuştur. Bu arıcı, koruma amacıyla Orta Brittany’deki Arré dağlarından yabani apis mellifera mellifera örnekleri almıştır.

CNRS, Ouessant arısının DNA’sı üzerinde araştırmalar yürütmüştür. Çeşidin yüzde yüz saflığı belirlenmiş; böylece kıta genelinde tüm kolonileri mahveden varroa asalağının ya da arı vampirinin ortalığı kasıp kavurduğu 1989’da kurulan dernek koruma bahçesinin seleksiyon çalışmaları taçlandırılmıştır.

«Arılarımız her türlü çalışma için sıfır taban noktası olarak kullanılmaktadır» diyor koruma bahçesinin ücretli arıcısı. Düzenli olarak, bahçede yetiştirilen yüzlerce kraliçe ve yılda 500’e kadar küçük kovan, Fransa ve Avrupa’daki laboratuvarlara, bireylere ve profesyonellere gönderilmektedir.

Böylece kara arı, köken bölgesi olan Brittany’nin büyük bir kısmını yeniden iskân etmiş; «büyük ölçüde moda etkisiyle» yayılmış, ancak Nantes bölgesinde yüzde 8 ile 10 arasında, genel olarak ise yaklaşık yüzde 2 oranında melezleşmeyle de karşılaşmıştır.

Dünya genelindeki yıkım karşısında bir istisna

Kara arılar kıtaya geçtiklerinde, son dört yılda arı kovanlarını vuran yıkımdan kaçamıyor. Avrupa ve Amerika’daki arıcılar, sebebi net olarak belirlenemeyen bu yok oluşlar nedeniyle kovanlarının yüzde 30 ile 80’ini kaybetmiştir.

Jean-Luc Hascoët’e göre kıtadaki arı ölümlerinin sorumlusu, yoğun tarımda yoğun biçimde kullanılan fitosaniter ürünler ve diğer böcek ilaçlarıdır. «Bu benim için apaçık bir gerçektir. Ouessant’ta kayıplar yüzde 2 ile 5 arasında, bu normal kayıplardır» diye öfkeyle söylüyor. Oysa adada bugün yalnızca tek bir tarım işletmesi bulunmaktadır.

Ouessant: Arıların Cenneti

Ada florası kimyasal saldırılardan uzak, polen ve nektar bakımından zengin olduğundan kara arı olağanüstü biçimde beslenmekte ve bu sayede inanılmaz bir canlılık ile şaşırtıcı bir üreme kapasitesi kazanmaktadır.

Yerli kara arılar tarafından üretilen Ouessant balı, biyoelementler açısından çok özel bir profile sahiptir. Diğer ballara kıyasla toplam amino asit içeriği bakımından son derece zengindir. Amino asitlerin, sağlamlık ve sıkılığını güvence altına alan keratin ve kolajenlerin başlıca bileşenleri olan proteinlerin yapı taşları olduğunu hatırlatalım.

Benzersiz bir lezzet için benzersiz bir flora

Kara arı burada özgün çiçeklerden bal toplar:

• Deniz karanfili
• İlkbahar sümbülü
• Deniz tarçınçiçeği
• Kıyı jasione’si
• Deniz rezene otu
• Ve özellikle funda

Ouessant arı bahçesi, bu karmaşık ve nüanslı, hafif mentollü aromalı balı Fransa’nın her yerine göndermektedir.

Tanıştığım arıcı bana son derece şaşırtıcı bir şey söyledi: Paris balı tehdit altında değil ve kalitesi oldukça iyi. Gerçekten de arılar, Paris balkonlarında zaman zaman egzotik türler dahil çok sayıda çiçek bulmaktadır; üstelik kırsal alanlarımızın aksine Paris’te pestisit kullanılmamaktadır.

Koruma altındaki bir tür ve bilimsel miras

Ouessant adasının kara arısı koruma altındadır:

• 1989: Kara Arı Koruma Derneği’nin kurulması.
• 1991: Belediye kararnamesiyle kıtadan koloni, kraliçe veya oğul getirilmesi yasaklanmıştır.

1988’de UNESCO tarafından Iroise Denizi Biyosfer Rezervi ilan edilen bu sentinel ada, her türlü kirlilikten uzak ve mükemmel ekosistemiyle bugün saf ve melezleşmemiş bir arıya, Apis mellifera mellifera‘ya ev sahipliği yapmaktadır. Arı, deniz kıyısında, deniz suyuyla ıslanmış bitki örtüsünün balına hafif bir iyot lezzeti kattığı doğal ortamında yaşamaktadır.

Breton Kara Arı Koruma Derneği Başkanı Jacques Kermagoret şöyle açıklıyor: «Varroa’dan, arı varlığını dünya genelinde mahveden bu uğursuz asalazdan kaçmak için 1978’de Ouessant adasına getirilen bu arı, burada hastalıklardan ve melezleşmelerden uzak yaşamaktadır. Bilim dünyasının hizmetine sunulmuş Avrupa’ya özgü eşsiz bir mirastır».

Bu meşhur balı arıyorsanız, bulabilirseniz adanın küçük marketi en iyi seçenektir; Ouessant balı nadir bulunduğu için birkaç kavanoz stokladığınızı öneririm.

Guerlain’in Kraliyet Arısı ve Kara Arı

Guerlain, arı ve ürünleri etrafında yürüttüğü eşsiz araştırma programının dinamizmine uygun olarak, özellikle kara arının ürettiği Ouessant adasının balıyla ilgilenmiştir. Nitekim Guerlain, Rambouillet yakınlarındaki Orphin’deki parfüm fabrikasında arı kovanları işletmektedir.

En saf ballardan biri olarak kabul edilen Ouessant balı, Guerlain Araştırma birimi tarafından Abeille Royale serisindeki balların kalitesini güvence altına almak için referans standart olarak seçilmiştir. Breton Kara Arısı, bugün A.C.A.N.B. (Breton Kara Arı Koruma Derneği) sayesinde korunması gereken türler arasında yer almaktadır.

Kraliyet Arısı Araştırma Platformu’nun faaliyetleri arasında A.C.A.N.B. ile kurulan özel ortaklık, Guerlain’in arıyı ve üretiminin kalitesini etkileyen parametreleri anlamaya yönelik çalışmalarını ilerletmesine olanak tanımaktadır.