Parfümeride Deri: Eldivenci Parfümcülerden Karakter Notalarına

Tarihi Kökenler

Tarihsel açıdan deri ile parfüm çoktan beri bir aradaydı. MÖ 2000’de Asya’da deriler, kumquat ağacının kabuğuyla işlenip parfümleniyordu. İspanyol derileri, gül suyu, amber, kamfor, sedir özü ve miskler gibi çeşitli değerli kokuyla parfümleniyordu.

17. yüzyılda İtalyan derisi, badem aromalı tatlı bir kokuyla parfümleniyordu. Frangipane kelimesinin kökeni hakkında çeşitli teoriler bulunmakla birlikte, en azından İtalyan soyadı Frangipani’den geldiği konusunda uzlaşılmaktadır; pastacı mı, botanikçi mi, bir ordunun mareşal markisi mi yoksa keşiş mi olduğu bilinmiyor. Ancak en çok değer verilen özler şunlardı: menekşe, iris, misk, amber ve misk kedisi.

Grasse ve Deri

Tabakçılar, deri ve post ticaretleri için 12. yüzyılda Grasse’a yerleşti. Cenova ve Pisa ile ticaret anlaşmaları yaparak derilerini ihraç ettiler.

Grasse’ın kaliteli derileriyle şöhreti arttı; ancak tabloda bir gölge bulunuyordu: deriler güzel kokmuyordu ve bu durum asillerin hoşuna gitmiyordu. 16. ve 17. yüzyıllarda vazgeçilmez bir aksesuar olan eldivenler çeşitli kokularla parfümleniyordu: amber tohumları, miskler. Ya da I. François döneminde: misk kedisi, ambergri, biberiye.

Derileri ve özellikle eldivenleri parfümleme fikrini kimin verdiği sorusuna gelince: Catherine de Médicis’e parfümlü bir çift eldiven hediye edenin Molinard olduğu ileri sürülmektedir; portakal çiçeğiyle parfümlenmiş bu eldivenler onu büyüledi; bu yüzden «La Nérola» lakabını aldı.

Eldivenci Parfümcülerin Altın Çağı

Ürün saray çevrelerinde ve tüm yüksek sosyetede yayıldı. Kral, 1614’te «Maître Gantiers Parfumeurs» (Usta Eldivenci Parfümcüler) unvanını tanıttı ve Grasse dünya ölçeğinde tabakçı parfümcü ünü kazandı. «Gantiers Parfumeurs» (Eldivenci Parfümcüler) loncasının büyük çağıdır. III. Henri döneminde uyumak için bile eldiven giyiliyordu.

Eldivenci Parfümcü mesleği zanaatkârdır ve önemli bir ustalık gerektirmektedir. Nitekim ustalık düzeyine ulaşmak için 4 yıl çıraklık ve 3 yıl kalfalık gerekmektedir. Ancak yaklaşık 1759’da deri vergileri ve Nice’in rekabeti Grasse’ta deri endüstrisinin çöküşüne yol açtı ve derinin yerini parfüm aldı. Eldivenci parfümcüler topluluğu 1791’de dağıtıldı.

19. yüzyılda Grasse Parfüm Başkenti oldu; ilk başlardaki zanaatkâr üretimin yerini gerçek bir endüstri aldı ve çevredeki kırsal alan çiçeklerle kaplandı.

Deri Parfümlerin Evrimi

Tüm parfümeri evlerinin şu adı taşıyan bir parfümü oldu: Cuir de Russie (Guerlain 1890, Chanel 1927, LT Piver 1939, Creed 1953). Rus Balesi dansçılarının su geçirmezliği için huş ağacı katranıyla emprenye edilmiş botlarından ilham almıştır.

1919’da tütün notalarıyla deri kokulu Caron’un Tabac Blond‘u yaratıldı. Ardından Knize’in Knize Ten‘i (1925) geldi; Guerlain’in Heure Bleue‘ne göz kırpan chypre deri bir parfüm.

Deri parfümler giderek daha az popüler hale geldi ve 80’lerden itibaren hayvansal notalarla birlikte geriledi. Bu dönemde deniz ve temiz notalar gibi diğer notalara yönelindi.

Bununla birlikte gerçek deri sunan büyük evlerin birkaç istisnası da kaydedildi: 1986’da Hermès’in Bel Ami‘si veya Serge Lutens’in Cuir Mauresque‘i ve diğerleri. Guerlain’in Cuir Beluga‘sı gerçek anlamda deri bir parfümden çok vanilyalı beyaz suettir!

Ama ne sürpriz ki yakında Guerlain Evinin özel koleksiyonunda, okuyucularımı memnun edeceğini düşündüğüm gerçek bir erkek deri parfümü bulunacak.

Jean-François Laporte, L’Artisan Parfumeur’ün kurucusu ve Mûre et Musc‘un yaratıcısıdır. Ardından 1988’de Maître Parfumeur et Gantier markasını kurdu. Butiğinde hâlâ parfümlü eldiven bulunabilir.

Deri faseta içeren diğer parfüm örnekleri

Kadın

• 1931 Scandal Lanvin
• 1944 Bandit Piguet
• 1959 Cabochard Grès
• 1963 Diorling Dior
• 1985 La nuit Paco Rabanne
• 1986 Parfum de peau Montana
• 1999 Dzing L’Artisan Parfumeur
• 2004 Daim Blond Serge Lutens
• 2007 Kelly Calèche Hermès
• 2007 Cuir Lancôme

Erkek ve karma

• 1781 Royal English Leather Creed
• 1955 Doblis Hermès
• 1959 Tabac Original
• 1964 Aramis Estée Lauder
• 1976 Yatagan Caron
• 1978 Polo Ralph Lauren
• 1978 L’eau du navigateur L’Artisan parfumeur
• 1978 Van Cleef & Arpels pour Homme
• 1980 Macassar Rochas
• 1980 Jules Dior
• 1980 One Man Show Bogart
• 1981 Quorum Puig
• 1981 Antaeus Chanel
• 1981 Kouros YSL
• 1985 Derby Guerlain
• 1989 Parfum d’Homme Montana
• 1998 Rocabar Hermès
• 1998 Bulgari Black Bulgari
• 1999 Tabarome Millésime Creed
• 2002 Cuiron Helmut Lang
• 2003 Duel Annick Goutal
• 2003 Cuir ambre Prada
• 2003 Feuilles de tabac Miller Harris
• 2004 Daim blond Serge Lutens
• 2004 Aigner Black for men
• 2005 Cuir améthyste Armani privé
• 2005 Cuir d’oranger Miller Harris
• 2005 Fumerie turque Serge Lutens
• 2006 Rien état libre d’orange
• 2006 Cuir Pleine Fleur James Heeley
• 2006 Je suis un homme Etat Libre d’Orange
• 2006 Cuir ottoman Parfum d’Empire
• 2006 Dzongkha L’Artisan Parfumeur
• 2007 Ambre fétiche Annick Goutal
• 2007 Tuscan Leather Tom Ford
• 2007 Charogne Etat Libre d’Orange
• 2007 Japon noir Tom Ford
• 2007 Luxe patchouli Comme Des Garçons
• 2008 Serge noire Serge Lutens

Favorilerim

Bu uzun deri listesinde birkaç «gözdelerim» var: Royal English Leather ve Knize Ten, Heure Bleue‘ye yakınlıkları nedeniyle Prada Men ve son derece seksi bulduğum Black Bulgari!

Guerlain klasiklerimizden Djedi‘de (1925) çok belirgin bir deri fasetası bulunmakta olup Parfum des Champs Elysées‘de (1904) ve genel olarak çok eski tüm Guerlain parfümlerinde de yer alır. Muhteşem Vol de Nuit‘da ve parfümerinin «Mona Lisa»sında: Shalimar‘da da karşımıza çıkar; deri fasetası olmadan Shalimar var olamazdı; aynı şey Habit Rouge için de geçerli.

Habit Rouge eau de parfum‘e gerçekten çok farklı bir boyut katan Agar Wood notası eklendiğini belirtelim; sizi eau de toilette‘yi eau de parfum ile karşılaştırmaya davet ediyorum; aralarında hiç benzerlik yok! Kişisel olarak Habit Rouge eau de parfum‘ün son derece seksi olduğunu düşünüyorum!

Deri parfüm yapmak için hangi hammaddeler kullanılır?

Deri notası farklı fasetlere sahip olabilir (tütsü, tütün, yanmış odun, katran).

• Huş ağacı katranı özü, odunun yavaş distilasyonuyla elde edilir. Huş ağacı katranı, Rusya’da derileri tabaklamak ve bazı farmasötik preparatlarda kullanılır. Bazı türevleri sakız, diş macunu ya da içecekler için aroma maddesi olarak da kullanılır.
• Huş ağacı Rusya ve Kuzey Avrupa kökenlidir; orada yabani hâlde yetişir. Beyaz huş olarak da bilinir. Distilasyondan elde edilen yağ parfümeride kullanılmak üzere defenolize edilir ve alkali ortamda yıkanır (artık huş ağacı için toksik olduğundan yasak olan huş ağacı odunu yerine bir kompozisyon kullanmaktayız).
• Cade özü, Cade ya da Oxycèdre ardıcının odun ve köklerinin distilasyonuyla elde edilen, deri kokulu bir hammaddedir. Bu ağaç, Akdeniz kıyı bölgelerinde (Fas’tan İran’a kadar) yaygın olup gariga ve maki örtüsünün karakteristik bitkilerinden biridir. Cade özünün kepek giderici özellikleri vardır.

Deri fasetaları için diğer hammaddeler:

• Styrax (reçine) ve pirojenik styrax.
• Siste Labdanum (reçine) ve tüm türevleri.
• Agarwood ya da agar özü, ud ağacının (Hindistan veya Güneydoğu Asya’da bulunan çok nadir bir ağaç) başlıca bileşenidir. Özü, agar ağacının reçinesinin distilasyonuyla elde edilir ve deri notaları üzerinde çalışmak için kullanılır. Bu reçine, asalazlara karşı bir tepki olarak çok yaşlı ağaçlarda ortaya çıkar. Ud özü çok nadir ve çok pahalı olduğundan parfümeride kullanılmaz.
• Pirojenik tütsü.
• Ölümsüz çiçek aynı zamanda deri fasetasına da sahiptir.
• Cassia.
• Menekşe: beta iyonon.
• Sudéral, ayakkabı dükkanı kokusunu kuvvetle veren bir sentetik hammaddedir. Guerlain’in Cuir Beluga‘sında kullanılan süet tarzı yumuşak deri görünümleri sunar.
• IBQ (izobutilkinolein) yeşil «kuşkonmaz» fasetasıyla kuru derilidir.
• Hayvansal hammaddeler de Danan gibi kastorium etkisi veren kompozisyonlar aracılığıyla bir deri fasetası katabilir.

Paul Valéry, «İnsanda en derin olan şey derisidir» derken yanılmıyordu.