Kôdô Töreni : Japonya’da Tütsüyü Dinleme Sanatı
Parfüm, öncelikle esenlik ve baştan çıkarma için algılanır; ancak ruhsal boyutu ya da en azından psikolojik etkisi de en az o kadar önemlidir.
Mekanizmalarını tam olarak bilmesek de parfümün, zaman zaman gömülü anıları uyandırarak mutluluk ve nostalji halleri yaratabileceğini sezgisel olarak biliriz. Zihinsel aktivite parfüm tarafından uyarılabilir.
Usta ve Shino Okulu
Geçen hafta Quai Branly’deki Japonya Evi’nde Kôdô ya da tütsü yolu törenine katıldım. Bizi kabul eden ve gösteri sunan kişi Souhitsu Issiken Hachiya’ydı. Kôdô öğreten iki en eski okuldan biri olan Shino Okulu’nun 21. kuşak temsilcisidir.
Küçük yaştan itibaren Kôdô’nun ruhunu ve disiplinini öğrendi. Aynı zamanda 19. nesil Souyou hanedanına mensup büyükbabasından çay törenini de öğrendi. 10 yıl boyunca Katolik bir rahibe eğitiminde kaligrafi sanatını öğrendi.
Ayrıca Vietnam’daki ağaç bahçelerine yatırım yaptı. Bu okuldan 500 yılda 20 büyük usta gelip geçmiştir. Japonya’da 200 Kôdo sınıfı ve Boston’da (ABD) bir tane bulunmaktadır.
Tütsü : Değerli Odunlar ve Ruhsallık
Kökleri Çin’e uzanan tütsü, 6. yüzyılda Budist uygulamalar çerçevesinde Japonya’ya girdi. Ginkos olarak da adlandırılır ve 1000 yıla kadar saklanabilir.
Bazıları imparatorluk sarayının hazineleriyle birlikte korunmaktadır. Bu değerli odunlar büyük çekişmelere konu olmuş ve büyük “servetler” değerinde olmuştur.
Japon tütsüsü, yaralandığında reçine salgılayan ve bu yolla iyileşen ginkos ya da agar adı verilen odunlardan gelir (Vietnam, Laos veya Kamboçya’nın tropikal ormanlarından). Bu süreç yaklaşık on yıl sürer.
Bu tören, örneğin savaştan önce samuraylarda olduğu gibi yalnız gerçekleştirilebilir; konsantrasyon, hafıza kapasitesini ölçmek ya da ruhu yükseltmek için bir fırsat sunar.
Tören ayrıca paylaşımlı bir deneyim olarak da gerçekleşebilir; bu durumda kôdô adının da ima ettiği gibi kokuları “dinlemek” için bir oyuna dönüşür.
Törenin Akışı
Kôdô Ustası odaya girer, son derece hassas küçük sayılı adımlarla ilerler, döner ve tatami üzerinde diz çökerek oturur. İçinde maşalar, spatulalar vb. bulunan gereç çantasını açar.
Başlangıçta biz de onun etrafında diz çöküp oturduk; ancak 5 dakika sonra Batılı bir pozisyona, bağdaş ya da yana uzanmış bacaklar şeklinde geçmek zorunda kaldık; çok zordu!
Usta, dibinde kömür bulunan porselen bir kapta küçük bir tütsü parçasını yakar. Küllerin üzerine 5 bölüm üzerine 50 çizgi yapılır (dünya, ateş, toprak, su, metal, ahşap olmak üzere 5 unsuru simgeleyen önemli sayı).
Hareketler ve Odunlar
Usta, tütsü dumanını tam olarak buruna yönlendirmek için sol elin altta, sağ elin üstte tutulduğu doğru hareket biçimini gösterir. Kül üzerine üflememek için üç nefes alıp kenara doğru verilir. Bu kokuyu hafızaya kazıyıp buhurdanlığı tatamiye bırakarak komşuya geçirmek gerekir.
Bu tütsü oyunu, üç ünlü mekâna hayali bir tekne yolculuğu olarak tasarlanmıştır:
- Matsushima: Japonya’nın kuzeyinde bir manzarayı simgeler.
- Hashidate: Kyoto’ya uzanan adanın ortasındaki uzun kara şeridi.
- Itsukushima: Hiroshima yakınlarındaki bir adayı tanımlar.
Ardından törenin ustası üç odun parçasını karıştırır; tekne adını taşıyan dördüncüyü ekler ve oyunu şöyle duyurur: «shukkô».
Oyun : Dinlemek ve Tanımak
Üç buhurdanlık farklı bir sırayla dolaşır; artı dördüncüsü de eklenir; tekne olan «yabancı».
Oyun, geçiş sırasına göre, örneğin I M H B şeklinde, dört harfli tanınan kokuların baş harflerini katlanmış bir parşömen üzerine tam bir sessizlik ve yoğun konsantrasyon içinde not etmekten oluşur.
Farklı kokuları tanıdığımı sanıyordum; guaiac ağacının biraz ahşap, pudralı hafif tatlı ve yumuşak kokuları, ama odunlar arasındaki farklar çok ince kaldı!
Şiirsel Sonuçlar
Usta, sonucu şiirsel değerlendirmelerle sunar:
- Sankei: Dört koku doğru sırada bulundu. Yolculuk sorunsuz geçti ve üç dikkat çekici manzara hayranlıkla izlendi.
- Yugiri (akşam sisi): İki koku doğru yere yerleştirildi. İki mekânı ziyaret ettiniz; ancak gün batımında sis son görüntüyü kapattı.
- Asagiri (sabah sisi): Yalnızca bir koku bulundu. Sabahın sisinde açık bir görüş elde edinemediniz.
- Kumokiri: Hiçbir koku bulunamadı. Öyleyse bulutlar ve sis içinde geçen bir gün yaşadınız demektir.
Deneyimimdeki sonuç: Yolculuğu yaptım ve sis görüşümü engelledi. Rahatlığa kavuştum; komşularım da daha parlak sonuçlar alamadı!
Japonlar İçin Tütsünün 10 Erdemi
- Duyuları keskinleştirir
- Beden ve ruhu arındırır
- Zihnin kirleticilerini giderir
- Yorgunlukla mücadele eder
- Yalnızlık hissini iyileştirir
- Günlük stres kaynaklarına rağmen uyum duygusunu yaratır
- Bolluğu zarar vermez
- Küçük miktarlarla yetinmek yeterlidir
- Zamanın etkilerine karşı koyar
- Günlük kullanımı zarar vermez
Japon bir etkinlik ya da törene katılma şansına her ulaştığımda (çay töreni, Sakura festivali, çiçek düzenleme sanatı vb.) Japon kültüründen yayılan titizlik, hassasiyet, incelik ve mükemmellik her seferinde beni büyüler.
TAKASAGO firmasına teşekkürler.
