Parfümeride Benzoin: Laos’un Vanilyalı Gözyaşları

Kökeni: Benzoin’in Ülkesi Laos

Benzoin başlıca Laos’ta hasat edilmektedir. Laos eskiden Milyon Filler Ülkesi olarak anılırdı. Laos, henüz el değmemiş bir diyarın kokusunu taşır. Fransız yazar Jean Ajalbert’in 1991’de yazdığı gibi, «Orada zaman, kadınların bellerine sardığı dikişsiz kumaş gibi, göğüslerinden geçen serbest eşarp gibi bütünüyle tek parçadır.

Mekânla iç içe geçer. Artık güneş, kıyısız bir ırmak gibi büyük ve küçük aylar vardır yalnızca».

Laos’un zenginliklerinden biri de benzoindir. Ülke her yıl yaklaşık 50 ton benzoin üretir. Ağırlıklı olarak engebeli ve uçsuz bucaksız ormanlarıyla kuzey bölgesi Phôngsali eyaletinde bulunur. İşte burada benzoin halkıyla karşılaşılır. Üretimin üçte ikisi Avrupa’ya ihraç edilmektedir.

Tarih ve Gelenekler

1853’te Garcia de Orta tarafından bilimsel açıdan keşfedilmiştir. Uzak bir geçmişte, aromatik odunsu ağacı evlerde havayı temizlemek, olumlu enerjileri çekmek ve istenmeyen varlıkları uzaklaştırmak amacıyla yakılırdı.

Benzoin tütsü yapmakta kullanılır; Rusya’daki ve diğer Ortodoks kiliselerinde, Körfez Arap ülkelerinde, Hindistan’da vb. kömürlerin üzerinde yakılır. Benzoin gözyaşları Katolik kiliselerindeki tütsüye benzer biçimde Budist tapınaklarında kullanılan, son derece hoş ve güzel kokulu bir parfüm geliştirir.

Perfüm kelimesinin kökeni: Latince «perfumare» adından gelir; reçineler, balzamlar, sakızlar tanrıları onurlandırmak amacıyla yakılarak duman halinde yükselirdi. Özetle benzoin, uzun süre bir tür tütsü ya da mür çeşidi ve değerli bir madde olarak kabul edilmiştir.

Yararları: Balmumundan Parfümeriye

Benzoin, yara iyileştirici ve antiseptik özellikleri olan balmumlarının bileşimine girer. Özellikle Kral XV. Louis’nin kullandığı tıbbi bir ağız gargarası olan Botot suyu içinde parfüm olarak yer alır.

Benzoin ayrıca soluk yolu hastalıklarında buhar tedavisinde ve antiseptik olarak da kullanıldı. Deri kesikleri ve tahrişleri, diş eti iltihabı tedavisinde, romatizma ve kan zehirlenmesine karşı etkilidir.

Tarihi ilginç bilgiler

1830’da Pierre-François-Pascal Guerlain tarafından yaratılan Baume de la Ferté, başlangıçta emziren eşinin meme çatlaklarını iyileştirmek amacıyla tasarlandı. Artık dudaklar için tavsiye edilmektedir; dudak mukozası meme başı mukozasıyla aynı yapıdadır. Bu balzam, iyi nemlendirici maddeler ve yara iyileştirici tanenler bakımından zengin Bordeaux şarabı ile benzoin içermektedir. Artık Superlips adıyla tanınmaktadır.

Paris bölgesinde benzoin ve baharatlardan oluşan gizli tarifiyle üretilen Papier d’Arménie‘nin tarifinin temelidir; bu kokusu beni Guerlain’in özel parfümü Bois d’Arménie‘ye ilham vermiştir.

Botanik ve Çeşitler

Benzoin, balzamik bir reçinedir. Styrax ailesi olan Styracées’den Styrax Tonkinensis gövdesinden salgılanan benzoin sakızı ya da benzoin gözyaşları olarak da bilinir. Benzoin, benzoik asit elde etmeyi sağlar.

Farklı benzoin kaliteleri bulunmaktadır:

• Laos benzoini: Çok kaliteli, vanilyalı nota ve aşırı tatlı olmayan bir karamel notası, pudralı ve sütlü.
• Siam benzoini: Parfümcüler tarafından çok aranan bir varyant. Son derece nadir ve dolayısıyla çok pahalıdır. Çok belirgin bir vanilyalı faseta sunar. Çiftçiler ağaçları 8 yaşından itibaren işletmeye başlar.
• Sumatra benzoini: Benzoin bileşiminde vanilin ve sinnamik asit bulunur. Çiftçiler ağaçları 25 yaşından itibaren işletmeye başlar.

Hasat ve Ekstraksiyon

Reçine elle toplanır. Köylü geçici bir merdivene tırmanarak ağacın tepesine çıkar ve inerken gövde kabuğuna çeşitli noktalarda çizik atarak ağacı “ağlatır”. Benzoin gözyaşları ifadesi buradan gelmektedir.

Ağaç on yıl süresince kasıtlı olarak çizilir. Salgı sıvı hâldeyken beyaz renktedir ve kuruyunca sarıya döner. Yaklaşık 6 ay sonra hasat edildiğinde zaten yarı katı hâldedir.

Bir ağaç yılda 4 ile 6 kg reçine ya da sakız verir. Ardından benzoin jüt torbalarda, altın nugget gibi işlem göreceği depolara taşınır. Daha sonra temizlenip sınıflandırılır (bu iş kadınlar tarafından yapılır).

Parfümeride, benzoin absolutü elde etmek için sakız uçucu çözücüyle ekstrakte edilir.

Koku Tanımı

Benzoin notası son derece zengin faseta içerir: yumuşak vanilyalı, badem aromalı ve kavurulmuş kahve, ballı, çiçeksi (karanfil), sütlü, likör tadında, kakao yağı etkisi, hafif ilaç kokusu.

Benzoin İçeren Parfümler

Benzoin içeren parfümler:

• Bois des Iles Chanel
• Habanita Molinard
• Opium YSL
• L’Eau Dyptique
• Serge Noire Lutens
• Terre d’Hermès

Ayrıca Shalimar, L’Heure Bleue, Lui, L’Instant de Guerlain (Maurice Roucel ile geliştirdiğim bu son parfüm) ve Annick Ménardo ile birlikte yarattığım Bois d’Arménie’de de yer almaktadır.