Parfümeride Menekşe ve Iris: Pudralı Notalar ve İyononların Kimyası

Bu yöntem menekşe çiçeği için büyük olasılıkla verim düşüklüğü ya da hiç verim alınamaması nedeniyle terk edilmiştir; tıpkı muguet çiçeğinde olduğu gibi.

Oysa menekşe yaprağı, uçucu çözücülerle daha kolay ekstrakte edilebilir; ancak kokusu çiçekten köklü biçimde farklıdır: menekşe yaprağı absolutünde yeşil, yoğun, güçlü, bitkisel ve hafif kuru ot aromalı bir koku vardır.

Menekşenin Tarihi ve Efsaneleri

Zeus, Io’ya olan sevgisi nedeniyle Toprak’a en güzel çiçeği yaratmasını emretti: menekşeyi. Çünkü bu çiçeği (eski Yunancada: IOV ya da Ion; buradan iyonon adı gelir) seviyordu.

Napolyon zaman zaman «Binbaşı Menekşe» lakabıyla anıldı. Menekşe, Napolyon imparatorluk partisinin simgesi oldu. İngiltere’de bu koku Viktorya döneminde en sevilen kokular arasındaydı. Erdemli çiçekler olarak menekşeler çoğunlukla sadelik ve alçakgönüllülükle ilişkilendirilir.

Kimya: İyononların Keşfi (1898)

İyonon sentezini 1898’de Tiemann ve Kruger’in gerçekleştirdiği sanılmaktadır; bu keşif, litsea cubeba veya limon otundan izole edilen sitral ile aseton arasındaki kimyasal bir tepkimeyle elde edilmiştir. Bu iyononlar, 20. yüzyıl parfümeri tarihine değerli bir katkı sağlamıştır.

Sentetik alfa iyonon, parfümcünün yumuşak, çiçeksi, pudralı özelliği ve şeker aromalı menekşe kokusuyla birlikte meyvemsi bir görünümü sayesinde hem menekşe çiçeğini hem de irisi yeniden canlandırmasına olanak tanıdı. İyonon ailesinde 2 izomer vardır: alfa ve beta.

İyonon içeren parfümler:

• Violette De Parme 1880
• Violette Ambrée 1890
• Prima Violetta Bourgeois 1890
• Vera Violetta (Roger Gallet) 1892

Metiliyononlar

Biraz daha sonra metiliyononların sentezi de keşfedildi. Metiliyononlar bir kompozisyonda kullanımı daha kolaydır; çok yönlü, daha irisli, daha yumuşak ve pudralı notalara sahiptir. Metiliyononların da 3 izomeri vardır: alfa, beta ve gama.

Menekşe etkisi veren “özel formül” olarak da adlandırılan bazı bazlar mevcuttur:

• Parmanthème: salatalık + menekşe etkisi
• Iralia: son derece irisli bir metiliyonon
• Bouvardia
• Violettine

Hem iyonon hem metiliyonon içeren parfümler:

• L’Origan Coty 1905
• L’Heure Bleue Guerlain 1912
• La Violette de Toulouse Berdoues 1936
• Violetta di Parma Borsari 1970
• Detchema Revillon 1953
• Masculin Karl Lagerfeld 1978
• Paris YSL 1983
• Eternity Calvin Klein 1988
• Trésor Lancôme 1990
• Tocade Rochas 1994
• Aimez Moi Caron 1996
• Verte Violette L’Artisan Parfumeur 2001
• Flower Kenzo 2000
• Lolita Lempicka 2004
• Insolence Guerlain 2006
• Florentina de Delacourte Paris 2016

Iris: Tanrıların Habercisi

«Iris, tanrıların, özellikle de Hera’nın habercisidir; ona iyi haberler getirirdi. Mavi irisler de aynı anlama gelir: iyi haber; mor irisler ise mesaja daha romantik bir boyut katar».

Iris Pallida ile Germanica Karşılaştırması

İtalyan kökenli, özelde Toskanalı olan Iris Pallida, parfümeride en çok aranan türdür. Rizomdan elde edilen Iris Pallida yağı çok pahalıdır; kıymetli kokusunu elde etmek için yaklaşık 6 yıl gerekmektedir. Farklı bir botanik varyant olan Iris Germanica’nın (Fas) Pallida’dan tamamen farklı bir kokusu vardır ve kişisel olarak benim için daha az çekici bulduğum bir türdür.

Perfümerinin en pahalı hammaddelerinden biridir ve en sevdiğim hammaddelerden biridir.

• Iris Pallida yağı (esans olarak kabul edilir) = yaklaşık 12.000€/kg.
• Iris Pallida absolutü: yaklaşık 120.000-140.000 €/kg, fahiş fiyatı nedeniyle çok az kullanılır.

İronlar: İrisin Ruhu

İyononlar ve metiliyononlarla aynı koku ailesinde, irisin doğal bileşenlerinden biri olan ve dolayısıyla çok daha pahalı olan iron bulunur. Bu olağanüstü bir üründür; irisin ruhu denilebilir. Esans içinde yüzde 15’e kadar bulunabilir. Ancak sentetik ironlar da mevcuttur: alfa, beta ve ironal.

İyononlar ve metiliyononlar, doğal ya da sentetik ironlar veya iris absolutüyle son derece uyumlu biçimde kaynaşır. İris özü ya da konkretinin rizomdankçiçekten değil elde edildiğini belirtmek gerekir.

Çok irisli nota içeren parfümler:

• Après l’Ondée Guerlain 1906
• Iris Jacques Fath 1947
• Iris Silver Mist Lutens 1994
• L’Infusion d’Iris Prada 2007
• Florentina de Delacourte Paris 2016

Büyük saygı duyduğum parfümcü Maurice Roucel’e teşekkürler; kimya geçmişine sahip nadir parfümcülerden biridir. Kendisiyle Guerlain için L’instant, Guerlain için Insolence ve Valkyrie‘yi geliştirdim.

İyononlar hakkındaki oldukça derinlikli ve teknik konferansı sırasında bu yazıyı yazmama ilham verdi; konuyu size daha sade bir biçimde aktarmaya çalıştım ve umarım en iyi şekilde aktarabildim.