Enfloraj: Soğuk ve sıcak geleneksel ekstraksiyon tekniği

Ham madde ekstraksiyon yöntemleri

Parfümerideki ham madde ekstraksiyon yöntemleri:

• Distilasyon
• Uçucu çözücüyle ekstraksiyon
• Ekspresyon
• Enfloraj
• Head space
• CO2 veya sofact ile ekstraksiyon

Enflorajın tarihi: Antikçağdan Grasse’a

Antikçağda uygulanmaya başlanan enfloraj tekniği, 18. yüzyılın başından itibaren yaygın biçimde kullanılmıştır. O dönemde bazı özellikle hassas ham maddeler distilasyonla işlenemez ve bu nedenle soğuk ya da sıcak enflorajla ekstrakte edilirdi.

Fransa’nın güneyindeki Grasse’ta geliştirilen bu ekstraksiyon tekniği geçmişte son derece yaygındı; ancak uçucu çözücüyle ekstraksiyon yöntemi güvenilir hale geldiği 1930’lu yıllarda terk edildi.

Enfloraj nedir?

Enfloraj, işlenen maddelere göre soğuk ya da sıcak olarak gerçekleştirilebilir.

1. Soğuk Enfloraj

Bu ekstraksiyon yöntemi, yasemin, nergis ya da sümbülteber gibi ısıtılamayacak kadar hassas çiçekler için kullanılırdı. Oda sıcaklığında ahşap çerçeveli bir levha üzerine ince bir hayvansal yağ tabakası yaymayı içerirdi. Çiçekler, parfümün bozulmaması için yüksek sıcaklıklara maruz bırakılmamalıydı.

Süreç:

• Çiçekler önce yalnızca en taze olanların seçilmesi için ayıklanır.
• Daha sonra birer birer elle yağın üzerine (bitkisel de olabilir) yerleştirilir ve yaklaşık 24 saat bekletilir. İnce serilen yağ, çiçeklerin kokularını emer.
• Yağ çiçeklerin kokusuyla doyuncaya kadar işlem birkaç kez tekrarlanmalıdır; çiçekler daha sonra elle çıkarılır.

İşlemin sonunda yağ bir spatula ile toplanır ve çırpıcılarda alkol ile yıkanır. Bu işlem, yağın koku moleküllerinden ayrılmasını ve buharlaştıktan sonra değerli “pomatların absolüsü”nün elde edilmesini sağlıyordu.

2. Sıcak Enfloraj (Maserasyon)

“Maserasyon” olarak da adlandırılan bu yöntem, daha dayanıklı çiçekleri ya da diğer bitkileri, bain-marie içinde 40-60 derece arasında ısıtılmış %75 domuz yağı ve %25 sığır yağından oluşan yağlarda demlendirilmesine olanak tanırdı.

Çiçekler, ısıtılmış yağ içinde iki saat boyunca tahta bir spatula ile karıştırıldı. Her gün taze çiçeklerle yenilenen çiçekler en az 24 saat demlendirildi.

Güneşin sıcaklığıyla da ısıtılabilen yağ, daha sonra büyük süzgeçlerle süzülerek çıkarıldı ve bez dokulardan geçirilerek filtrelendi. Ürün son olarak çırpıcılarda alkol ile yıkandı.

Bu sıcak enfloraj, mayıs gülü, portakal çiçeği ve mimoza için kullanılırdı. Bu ham maddeler, istisnai kompozisyonlara ayrılan çok zengin ve zarif ürünler elde etmeyi sağlardı.

Tekniğin dezavantajları ve güncelliği

Enfloraj, sıcak ya da soğuk olsun, şu gibi çeşitli dezavantajlar barındırırdı:

• Düşük verim: 1 kg yağ 3 kg çiçek emebilirdi.
• Uzmanlık gerektiren elle yapılan bir teknik, dolayısıyla nitelikli personel.
• Çok uzun bir süreç.
• Çok sayıda malzeme (çerçeveler, çırpıcılar…) gerekirdi.
• Enflorajın yapıldığı odanın sıcaklığını kontrol etmek gerekiyordu.

Öte yandan bu yöntem büyük bir işgücü gerektiriyor, son derece pahalıydı ve bu nedenle parfümerinin klasik çiçekleri için kullanılamazdı.

“Pomatların absolüsü” adı verilen nihai ürün, büyük parfümeri evlerine ya da konsantrelerine büyük bütçe ayıranlara ayrılırdı. Guerlain’de yakın zamanda sümbülteber enflörajının mango yağı içinde yapıldığını belirtmek gerekir: Guerlain’in Flora Bloom.

Günümüzde enfloraj tekniği

Bu eski teknik artık uçucu çözücüyle ekstraksiyon ve CO2 ekstraksiyonu ya da sofact ile büyük ölçüde değiştirilmiştir. Enfloraj bugün çok az kullanılmaktadır. Ancak özellikle sümbülteber için Grasse’ta yeni enfloraj girişimleri yeniden hayata geçirilmektedir.

Tahiti Monoisi İstisnası

Tahiti’de, gizli biçimde hâlâ bir enfloraj işlemi sürdürülmektedir. Bu işlem, 18. yüzyıldaki gibi ahşap çerçeveler üzerinde değil, Monoï ya da Tiaré çiçeklerinin 10 gün boyunca “daldırılmasıyla” gerçekleştirilmektedir.

Bu çiçekler, Tahiti Monoisi’ni elde etmek için kokonut yağında işlenir; kökenli özgün ad korumalıdır. Vücut ya da saç için kadınlar, erkekler ve çocuklar tarafından kullanılan bu yağ, hâlâ yerel adet ve ritüellerin ayrılmaz bir parçasıdır. Gerçek Monoisi, şişe içine yerleştirilmiş Tiaré çiçeğiyle tanınır.

Yalnızca Tahiti’de satılan geleneksel yöntem, kokonut sütü ile tiaré çiçeklerini ve fermentasyonu hızlandırmak için son derece şaşırtıcı bir malzemeyi birleştirmeyi içerir: Bernart Yengeci karnı. Bu karışım daha sonra güneşte, açık havada bekletilir.

Ancak bu geleneksel Monoï yağı, yürürlükteki mevzuat nedeniyle ihraç edilememektedir.

Enfloraj ve koku piramidi

Enfloraj sayesinde elde edilen ürünler, yavaş buharlaşan ve parfümü uzun süre tutmak için “sabitleyici” olan alt notalar olarak koku piramidine dahildi.

Gerçekten de parfümlerin şiiri, rüyayı ve duyguları çağrıştırdığını bilmek gerekir; ancak öncelikle hassas bilimsel ve fiziksel kavramlara dayanırlar. Bir fragrans, seçilen notaların geçiciliği ya da tersine kalıcılığı nedeniyle seçilen, “koku piramidi” adı verilen yapıyı oluşturan karmaşık, rafine ve hassas bir kompozisyondur.

Parfüm çoğunlukla bir koku piramidi şeklinde temsil edilir; tepesi parfümün püskürtülmesinin hemen ardından hissedilen en uçucu notalar olan üst notalardan, ortası orta notalardan, tabanı ise alt notalardan oluşur.

Bu şema görünürde basit ve öğretici olmakla birlikte, farklı notaların birbirine yanıt verdiği, kenetlendiği, iç içe geçtiği ve birbirini yücelttiği gerçekte çok daha karmaşık bir yapıya sahiptir.

Sonuç

Enfloraj mükemmel sonuçlar verir ve çok yüksek kaliteli özler elde etmeyi sağlar.
Ne yazık ki süreç son derece maliyetli ve karmaşıktır.

Büyük ölçüde terk edilmiştir (Grasse’ta hâlâ zanaatsal ve gizli biçimde bunu sürdüren bazı üreticiler dışında).