Parfümcülükte Kişniş: Turunçgil Yönlü Baharat

Botanik ve Kökeni

Botanik adı: Coriandrum Sativum.

Orta Doğu kökenli, 20 ila 80 cm yüksekliğinde otsu şemsiye bitki; bugün Avrupa ve Rusya’da yetiştirilmektedir. İnce yapraklı, göz alıcı olmayan çiçekleri ve yuvarlak, oldukça büyük tipik meyveleri olan bu ot, esas olarak çayır ve tarlalarda bulunur.

Çin maydanozu ya da Arap maydanozu olarak da adlandırılır. Havuç ailesine (Apiaceae) aittir. Bu bitkinin tüm parçaları yenebilir: yapraklar, tohumlar, kökler; ancak tatları farklıdır. Yapraklar hafif anasonumsu kokuya sahipken tohumlar ve köklerin portakal kabuğu tadı vardır.

Taze bitki ile kuru tohum arasında çarpıcı bir zıtlık vardır. Taze haldeyken tahta böceği kokusuna benzer özel bir koku yayar (kişniş kelimesi aslında “tahta böceği” anlamına gelen Yunanca koris‘ten gelir). Tohumlar kurutulunca kokusu çok daha güzel hale gelir; o yön kaybolur ve yalnızca baharatlı zarafet kalır.

Koku Tanımı: Bir “Soğuk Baharat”

Parfümcülükte kişniş, tarçın veya karanfil gibi sıcak baharatların aksine taze (ya da soğuk) baharatlar arasında sınıflandırılır.

Kokusu çok yüksek burunlu bir turunçgil, taze, limonumsu, hafif kâfurlu, ardından hafif anasonumsu, çiçeksi baharatlı bir notadır. Bergamot ve lavantayla bu yakınlık kimyasal bileşiminden kaynaklanır.

Temel bileşeni linaloldur (yaklaşık yüzde 60-70). Bu molekül, tonik ve havadar tonlarını ona kazandıran ve hesperide üst notalarla çiçeksi ya da baharatlı orta notalar arasında bağ kurmayı sağlayan unsurdur.

Tarih, Efsaneler ve Kullanımlar

Kişnişin izine firavunların mezarlarında rastlanır; Orta Çağ’da şeytanları uzaklaştırmak için kullanıldı: ateşe bir avuç kişniş. Charlemagne bakterisit işlevi için onu çok severdi ve sonradan afrodizyak bir bitki olarak bile kabul gördü. Ne kadar fazla erdemi var!

Parfümcülük dışında körinin ana bileşenlerinden biridir, cin, chartreuse ve chili aromalandırmada kullanılır.

“Sugar Drops” Anısı

İkinci Dünya Savaşı sırasında ham maddeler karne uygulamasına tabi tutulunca, özellikle karnaval sırasında nadir kutlama anlarında kalabalığın üzerine “konfeti” gibi serpilen beyaz ya da pembe şekerle kaplanmış kişniş tohumları olan “sugar drops” yaratıldı. Improvize edilmiş bu lezzet, bu tohumun kültürel önemini yansıtıyor.

Parfümlerde Kişniş

Kişniş özü, kurutulmuş tohumlardan su buharı damıtması yoluyla elde edilir. Kompozisyonlara yükselen ton, canlılık ve biber benzeri bir zarafet katar.

Çok sayıda parfümde, özellikle erkek parfümlerinde ama aynı zamanda büyük kadın chypre parfümlerinde de bulunur. Özellikle Guerlain’in Héritage‘ında oldukça yüksek oranlarda yer alarak açılıştan itibaren baharatlı bir titreşim katar.

Kişniş içeren bazı ikonik parfümler:

• Héritage de Guerlain
• L’Instant pour Homme de Guerlain
• Habit Rouge de Guerlain
• Coco de Chanel (gösterişli çiçeklerin nüanslandırıldığı)
• Drakkar Noir de Guy Laroche
• Déclaration de Cartier (kimyonla ilişkilendirilmiş çok belirgin kişniş)
• Gentleman de Givenchy
• Coriandre de Jean Couturier (70’lerin kült bir chypre parfümü)