Parfümcülükte Bergamot: Kalabria’nın Yeşil Altını ve Hesperides’in Kraliçesi

Bergamotun Koku Piramidindeki Yeri

Parfüm çoğunlukla bir koku piramidi biçiminde temsil edilir; tepesinde üst notalar, ortasında orta notalar ve tabanında alt notalar bulunur.

Hesperides facette hemen hemen tüm parfümlerde bulunur. Parfümü üst nota olarak giydiren bu facette uçucudur, dolayısıyla çok kalıcı değildir ve parfüme neşe katar. Hem eau de toilette hem eau de parfum, kadın ya da erkek parfümlerinde bulunur.

Doğal olarak en fazla eau de cologne veya eau fraîche‘lerde yer alır; bu durumda ana tema haline gelir ve limon, bergamot, portakal, greyfurt ve misket limonu içeren hesperides ailesini belirler.

Bergamot: Ağaç ve Bitkinin Kısa Tarihi

Bergamot ağacı, Kristof Kolomb tarafından Kanarya Adaları’ndan İspanya’ya getirilmiştir. Adının Türkçe beg-armûdiden, yani “efendinin armudu”ndan geldiği söylenir ya da bergamotun başlangıçta yetiştirildiği Bergama şehrinden adını aldığı öne sürülür.

Bergamot, bergamot ağacı olan Citrus Bergamia‘dan elde edilir. Meyve önce yeşil sonra sarı renk alır. Yaklaşık yılda 100 ton üretimle İtalya’nın güneyinde Kalabria’da 600 yıldır yetiştirilmektedir.

Bergamot Fildişi Sahili ve Güney Afrika’da da bulunur. Meyveler çok hassas olduğundan hasat elle yapılır. Hasat kasımda başlar, ocakta biter.

Kültür ve Botanik

Limon ağacı ile turunç ağacının melezi olan bu bitki, meyvesinin ve küçük tanesinin (yaprak uçucu yağları) uçucu yağı için yetiştirilir. Meyvenin ağırlığı 80 ile 200 gram arasındadır. Bu çalının meyveleri, posası çok acı olduğundan tüketilemez.

Bununla birlikte Kalabria’da bergamot bazlı yerel ürünler bulunur; limonun bergamotla değiştirildiği Limoncello likörü bunların en bilinenlerinden biridir. Yalnızca kabuğu parfümeri, kozmetik ve bazı gıda ürünlerinde kullanılır.

Ekstraksyon: Bergamot Uçucu Yağı

Pellatrici adı verilen büyük makinelerle soğuk sıkım yöntemiyle elde edilir. Taze bergamotlar 2-3 gün depolanır; meyvelerin ısınması ve kabuğun yumuşaması beklenir.

Bu preslerden çıkan bergamot uçucu yağı koyu yeşil renktedir; kokusu büyüleyici ve güçlüdür, ancak daha sonra altın sarısından şeffafa dönüşmesi için işlenir. Buna rektifiye edilmiş uçucu yağ denir.

Geçmişte özellikle güneş kremlerine (Bergasol gibi) eklendiğinde ciltte leke bırakmış olan bergapten gibi fototoksik bileşenler giderilir.

Artık bu bergaptenler tüm narenciye meyvelerinden uzaklaştırılmaktadır.

Koku Tanımı ve Kullanım

1 kilo özüt elde etmek için 200 kilo meyve gerekir. Tonik, sinirli, meyvemsi, yeşil, hafif çiçeksi, asitli, acımsı ama aynı zamanda tatlı ve yuvarlak olan son derece zarif ve çok facetteli notası nedeniyle “hesperides’in ince çiçeği” olarak adlandırılır. Bergamotun kokusu başlı başına bir parfümdür. Başlıca bileşenleri olan linalil asetat ve linalol, ona çok taze ve lavanta benzeri bir not verir.

Communelle: Tutarlı bir kalite sağlamak amacıyla tedarikçiler, Reggio di Calabria’daki farklı parsellerdeki değişen olgunluktaki bergamotların birçok kalitesini karıştırır. Buna communelle denir. Narenciye kalitesi hasat zamanına bağlıdır; aylara göre daha çiçeksi ya da daha taze olabilir.

Diğer kullanımlar: Nancy’nin bergamot şekerlemelerini ve bergamotan yararlanan Earl Grey çayının kokusunu belirtmek gerekir. Bu narenciyenin kabuğu, 18. yüzyılda Grasse müzesinde hayranlıkla izlenebilecek muhteşem süslü kutular yapmak için yoğun biçimde kullanılmıştır.

Bergamotun Özellikleri ve Bergamotlu Parfümler

Bergamot uçucu yağının sakinleştirici, antiseptik ve spazmolitik özellikleri ve faydaları vardır. Uykusuzluğa karşı da etkilidir. Parfümcülükte yalnızca bergamot üzerine kurulu bir koku bulmak zordur; zira tanımı gereği bergamot çok az kalıcı bir kokuya sahiptir.

Esas olarak bergamot içeren parfümler:

• Bergamote Calabria – Guerlain
• Bergamote 22 – Le Labo
• Bergamote Soleil – Atelier Cologne