Parfümcülükte Chypre Ailesi: Tarih ve Gizem
Bir parfümün chypre ailesine ait olduğu söylenebilir, ancak bu kelime nereden geliyor? İlk chypre’yi kim yarattı? Benim gibi siz de bunun Coty olduğunu düşünüyor muydunuz? Konuya farklı bir bakış açım var. Parfümün Doğu’dan gelen ticaretinin merkezinde yer alan ve meşe yosumuyla parfümlenmiş eldivenleriyle de ünlü olan Kıbrıs adasından geldiği sık sık söylenir.
Uzak Kökler ve Kıbrıs Kuşları
Gerçekte köken tam olarak bilinmiyor. Eski chypre parfümlerine ilişkin çok spesifik formülasyonların yokluğu, onlarla ilgili bilinen sınırlı reçete sayısıyla açıklanır. Mevcut hammaddeler 19. yüzyıla kadar pek az değişti ve kullanım alanları sınırlı kaldı.
Saç pudrası, peruk pudrası, poşet pudraları “chypre” patronimlerini taşıyan formülasyonlara çok benziyor. Bunlar ayrı ayrı ya da birlikte misk, misk kedisi ve amber içeriyor; meşe yosunu, iris ve saz otu ile birlikte.
Kıbrıs Kuşu Tarifi
Bildiğimiz kadarıyla yakılan chypre’lerin tek örneği olan kıbrıs kuşu tarifleri de mevcuttu. Bunlar, hoş bir koku almak ve havanın kötülüğünü gidermek için ateşe atılan, yanarken kuşların uçuşu gibi yavaş yavaş uçup giden türden buhurdanlıklardır.
Lémery’e göre kıbrıs kuşu tarifi: söğüt kömürü, tragakant sakızı, gül suyu, laudanum, misk kedisi misk, ambergris, styrax, benzoin, Rodos ağacı ve özü, tarçın, karanfil ve elemi. Dejean, 18. yüzyılda kıbrıs suyunun diğer sulardan misk ve amberla ayırt edildiğini belirtir.
Geçiş Dönemi Chypre’leri (Coty Öncesi)
İkinci İmparatorluk’un sonu ile Büyük Savaş arasındaki döneme karşılık gelir; bilimsel, teknolojik ve endüstriyel büyük ilerlemenin bu zengin dönemi. Organik sentezin gelişiyle parfümörlerin kullanımına sunulan yeni moleküller: 1874’te vanilin, 1878’de kumarin, yaklaşık 1884’te iyononlar (menekşe notaları), 1888’de nitro miskler.
Eski chypre’lerden ayrışmaya çalışırken belirsiz bir temel akorunu koruyarak pek çok chypre adını taşıyan ekstrait yaratıldı.
Bu dönemden bazı chypre isimleri (Guerlain çok ön planda):
- Eau de Chypre (Guerlain yaklaşık 1850)
- Chypre de Tentation (Roger et Gallet 1893)
- Cyprisime (Guerlain 1894)
- Chypre (Lubin 1898)
- Chypre de Paris (Guerlain 1909)
Coty Devrimi (1917)
Büyük Savaş’a kadar parfümler elit çevrelere özgü ve sınırlı dağıtımlıyken Coty 1917’de Chypre‘siyle geleneği kırdı; olağanüstü yankı uyandıran ilk kitlesel parfüm. François Coty, farkında olmadan ilk pazarlama uygulayıcısıydı!
Bu parfümü için dikkat çekici bir tanıtım yapmayı başardı. Ve bence kendisinden yalnızca onun hatırlanmasının nedeni budur. 1950’ye kadar, çağdaş parfümcülüğün başlangıcına kadar, chypre adını taşıyan onlarca parfüm ardından geldi.
Chypre Akoru: Klasik ve Modern
Klasik chypre akoru bergamot, yasemin, gül, paçuli, meşe yosumu, labdanum ve isteğe bağlı hayvansal notalardan oluşur.
Artık piyasada meşe yosumu ve sist labdanumun paçuliyle değiştirildiği çağdaş chypre’ler var. Meşe yosumu IFRA tarafından yasaklandığından (alerjik), Guerlain’de doğal ağaç yosumuyla, başkalarında ise evernil ile ikame edilebilir.
Bu chypre terimi bir müşteri için oldukça muğlaktır. Orman altı kokuları, odun kokuları, sonbahar kokuları, gizem, karizma, manyetizm, kadın ya da erkek parfümleri olabileceğinden söz edilebilir. En karmaşık ailedir; zarif, “bilenler” tarafından takdir edilir; turunçgillerle yosunlu ve topraklı tabanı arasındaki rafine zıtlığıyla bilinir.
Chypre Alt Aileleri
Klasik ve Yeşil Chypre’ler
- Chypre Vert: Miss Dior de Christian Dior (1947)
- Yeni yeşil chypre: Synthetic Jungle F. Malle ve Club Couture by Valentino
Meyvemsi Chypre’ler
- Mitsouko de Guerlain (1919) – Parfümcülükte C14 notasının ilk kullanımı.
- Femme de Rochas (1944)
- Coco Mademoiselle de Chanel (2001) – Yeni Chypre
- Miss Dior Chérie de Christian Dior (2005) – Yeni Chypre
- Parure de Guerlain (artık üretilmiyor)
- Chypre fatal, Guerlain Elixirs Charnels koleksiyonunda (exclusifs)
- Pas ce soir BDK
Çiçeksi Chypre
- Aromatics Elixir de Clinique (1972)
- Paloma de Paloma Picasso (1984)
- Eau du soir de Sisley (1990)
- Idylle de Guerlain
- Chant d’arômes de Guerlain
- Rose barbare de Guerlain (exclusifs)
- Earth by Jil Sander
Misksi Chypre
- Narciso Rodriguez for her (2006) – Yeni chypre
Aromatik/Deri Chypre
- Aramis d’Aramis (1965)
- Antaeus de Chanel (1981)
- Songe d’un bois d’été de Guerlain 2012 (exclusifs)
- Cabochard de Grès (1959)
Çok Hesperideli
- Eau Sauvage Extrême de Christian Dior (1984)
- Eau de Guerlain
- Monsieur de Chanel
- Hacivat by Nishane
- Cadenza by Sospiro
