Parfümerideki Aromatikler: Lavanta, Nane, Fesleğen ve Taze Notalar

Lavanta Notalarına Sahip Aromatikler

Bazı aromatikler lavanta notaları taşır. Bu durum özellikle şu ham maddeler için geçerlidir: lavanta, lavandula hybrida, biberiye, kekik, adaçayı ve pelinotu.

Lavanta

Kökenleri: Güney Fransa, lavantanın başlıca üreticisidir. “Lavanta” kelimesi Latince “lavare” sözcüğünden gelir ve “yıkamak” anlamına taşır. Lavandula stoechas, lavandula officinalis, lavandula spica gibi pek çok farklı lavanta çeşidi mevcuttur. Lavanta, saflığın ve huzurun simgesidir.

İşleme ve üretim: Buharla damıtma yoluyla lavanta özü ya da uçucu çözücü ekstraksiyonuyla lavanta absolüsü elde etmek mümkündür.

Koku profili: Lavantanın kokusu otsu, kafurlu, medikal ve tazelikle birdir. Aynı zamanda hafifçe çiçeksi ve odunsu tonlarıyla bir bergamot notası da yayar. Güçlü bir notadır; bahçeleri, yaz ve Güney’i çağrıştırır.

Bazı kişiler lavantada vintage bir hava da bulabilir; zira bu koku jilet sabunu, klasik kolonya ya da lavanta keseciklerinin çarşaf kokutmak amacıyla yerleştirildiği babaanne dolaplarını hatırlatma eğilimindedir.

Linayl yüzdesinin olfaktif kalitesini belirlediğini belirtmek gerekir.

Kullanımı: Geleneksel olarak eğrelti ailesine özgü olan lavanta, kolonya veya erkek parfümlerinde de tipik bir bileşendir; ancak şipre veya oryantal parfümlerde de yer alır ve artık bazı kadın kokularında da bulunmaktadır.

Başlıca bileşenler: linalol, linalil asetat, geraniol, kumarin, kafur ve timol.

Lavanta içeren parfümler:

• Guerlain’in Jicky, Shalimar ve Mon Guerlain‘i
• Guerlain’in Mouchoir de Monsieur‘ü
• Caron’un Pour Un Homme‘u
• Azzaro Pour Homme
• YSL’nin Kouros‘u
• CK’nın Eternity for Men‘i
• Hermès’in Brin de Réglisse‘i
• Chanel’in Bleu ve Boy‘u

Lavandula Hybrida

Kökenleri: Akdeniz havzası kökenli olan lavandula hybrida, bir lavanta çeşididir ve Lavandula Vera ile Lavandula spica‘nın melezlenmesinden elde edilir.

Başlıca Güney Fransa’da yetiştirilen lavandula hybridanın 3 çeşidi mevcuttur: Grosso, Abrial ve Super lavandula hybrida. En çok yetiştirilen Grosso çeşididir.

İşleme: Lavantada olduğu gibi lavandula hybrida özü de buharla damıtma yoluyla elde edilir.

Koku profili: Lavantadan daha kafurlu olan lavandula hybrida tazelikle birdir, biraz odunsu ve baharatlıdır; gerçek lavantadan daha az şık bir yapısı vardır. Kokusu otsu ve biraz sabuna yakındır.

Kullanımı: Lavandula hybrida ağırlıklı olarak deterjanlar ve sabunlarda, genel olarak endüstriyel parfümeride kullanılır.

Biberiye

Kökenleri: Biberiye adını Latince “rosemarinus” sözcüğünden alır; bu kelime “denizin çiği” anlamına gelir; zira bu bitki denizin buhariyle yoğun biçimde emdirilirdi. Biberiye, Akdeniz bölgesi kökenlidir.

İşleme: Biberiye özü, yaprakları ve çiçeklerinin buharla damıtılmasıyla elde edilir.

Koku profili: Biberiye aromatik, taze, otsu, kafurlu ve zamanla odunsu bir yapı kazanır. Kokusu güçlü, lavantamsı ve acıdır. Bu nota hafifçe hayvansal bir aksanla birlikte tütsüyü çağrıştırır (bkz. Balzamlar ve reçineler).

Kullanımı: Biberiye esas olarak aromatik parfümler, kolonyalar veya erkek parfümlerinde kullanılır. Narenciyeli kokularda ve daha genel olarak taze notalarda da bulunur (bkz. Yeni tazelik boyutu).

Bu aromatik, üst notalarda bazı daha oryantal parfümleri de tazeleyebilir.

Biberiye içeren parfümler:

• Guerlain’in Jicky, Eau de Guerlain, Eau du Coq, Tonka Impériale‘i

Kekik

Kökenleri: Avrupa’ya özgü olan kekik bugün Fransa, İspanya, Cezayir ve Yugoslavya’da yetişmektedir. Eskiden Mısırlılar tarafından cenaze törenlerinde kullanılırdı. Yunanlılar onu tütsüye eklerdi (Yunanca’da “thymos” “parfümlemek” anlamına geliyordu).

Pek çok kekik çeşidi mevcuttur: limonlu kekik, yabani kekik, Alman kekiği. Güney Fransa’da kekiğe, Oksitanca “farigola” sözcüğünden türeyen “la farigoule” denir.

İşleme: Kekik hasadı ilkbaharda başlar ve yaz sonuna kadar devam eder. Dallar kurutulduktan sonra kekik özü elde etmek amacıyla buharla damıtılır.

Koku profili: Kekiğin kokusu kafurlu, otsu, baharatlı, hatta medicinaldir. Notalar aynı zamanda çok taze ve yoğundur.

Kullanımı: Kekik kolonyalarda ve aromatik parfümlerde sıkça kullanılır. Bazı baharatlı oryantallerde de bulunur.

Kekik içeren parfümler: Dior’un L’Eau Noire‘ı, Gucci’nin Eau de parfum‘ü, Narciso Rodriguez’in For Him‘i, Van Cleef & Arpels’in Pour Homme‘u, Guerlain’in L’Heure Bleue‘sü.

Adaçayı

Kökenleri: Adaçayı, Lamiaceae ailesinden aromatik bir bitkidir. Adını Latince “salvare” sözcüğünden alır; bu kelime “kurtarmak” anlamına taşır. İki temel adaçayı çeşidi vardır: clary adaçayı ve officinal adaçayı. Parfümeride en çok kullanılan clary adaçayıdır.

İşleme ve üretim: Parfümeride adaçayı elde etmenin iki yöntemi bulunur; en yaygını buharla damıtmadır (adaçayı özü). Ancak uçucu çözücü ekstraksiyonuyla absolü de elde edilebilir.

Koku profili: Clary adaçayı aromatik, hayvansal, odunsu ve topraklı, bunun yanı sıra çiçeksi, lavantamsı, yeşil, mentollü ve kafurlu bir kokuya sahiptir.

Kullanımı: Adaçayı, genellikle erkeklere yönelik parfümlere aromatik ve tonik bir nota katar. Son derece kalıcıdır ve alt notaların parçasıdır. Adaçayı, özellikle parfümlerde gri amberin yerine kullanılan Ambrox’u elde etmek için kullanılır.

Adaçayı içeren parfümler: Guerlain’in L’Heure Bleue‘sü (üst notalar), Ralph Lauren’in Polo‘su, Van Cleef & Arpels’in Pour Homme‘u, Dior’un Dior Homme‘u.

Pelinotu

Pelinotu atipik, otsu, çok yıllık bir bitkidir. Latince adı Artemisia‘dır; Kuzey Afrika ve Akdeniz havzası kökenlidir. 300 farklı türü mevcuttur. Pelinotunun kokusu otsu, taze, kafurlu, acı ve biraz zehirli bir notaya sahiptir.

Esasen erkek parfümerisinde yer alır. Pelinotu ayrıca Cartier’in Déclaration‘ında ve Serge Lutens’in l’Eau d’Armoise‘ında da bulunmaktadır.

Anason Notalarına Sahip Aromatikler

Parfümeride kullanılan aromatikler arasında bazıları anason notaları taşır. Bu durum özellikle fesleğen, tarhun ve yıldız anasonu için geçerlidir.

Fesleğen

Kökenleri: Hindistan ve Lübnan kökenli olan fesleğen 16. yüzyılda Avrupa’ya getirildi. “Basil” aslında “kraliyet” anlamına gelir. Her birinin kendine özgü bir kokusu bulunan en az 6 farklı fesleğen çeşidi mevcuttur.

İşleme: Fesleğenin uçucu yağı, bitkinin taze yapraklarından elde edilir. Buharla damıtma işlemine geçmeden önce kurutulmalıdır.

Koku profili: Fesleğenin kokusu otsu, aromatik, taze, aynı zamanda gıda aromalarını çağrıştıran, yeşil, baharatlı, çok anasonlu ve mentollüdür (zaman zaman lavantaya yaklaşır). Büyük yapraklı çeşit, yasemin kokusunu, meyan kökünü ve limonu çağrıştırır. Mor fesleğen ise biberli aksentlere sahiptir.

Kullanımı: Fesleğen uçucu yağı, esas olarak taze veya eğrelti kompozisyonlara hizmet eder. Genellikle limonlu veya baharatlı notalarla birleştirilir.

Fesleğen içeren parfümler: Guerlain’in Aqua Allegoria Mandarine Basilic‘i, Annick Goutal’ın L’Eau d’Hadrien‘ı, Dior’un Eau Sauvage‘ı, Azzaro’nun Pour Homme‘u, CK’nın Euphoria for Men‘i.

Tarhun

Kökenleri: Rusya, Doğu ve Himalaya’ya özgü olan tarhun, Maurlar tarafından İspanya’ya tanıtıldı. Eski Fransızcada tarhuna önce “tarcon” ardından “targon” adı verildi. Bu kelime “ejder otu” anlamına gelen İngilizce “tarragon” sözcüğünden türemiştir.

İşleme: Tarhun uçucu yağı, yapraklarının buharla damıtılmasıyla elde edilir.

Koku profili: Tarhurun kokusu yeşil, aromatik, otsu, baharatlı ve anasonludur.

Kullanımı: Tarhun özü, taze kokularda, genellikle narenciyeli bileşenlerle birlikte üst nota olarak kullanılır. En yaygın kullanım alanlarından biri aromatik aile ya da hedion etkisini güçlendirmektir.

Tarhun içeren parfümler: Guerlain’in Eau de Guerlain, L’Heure Bleue, Après l’Ondée‘si; Prada’nın Infusion de Vétiver‘i; Cerruti 1881; Dior’un Eau Sauvage‘ı.

Yıldız Anasonu (Badiane)

Kökenleri: Yıldız anasonu ya da badiane, ağırlıklı olarak Çin veya Vietnam’dan gelir. Bu çeşit, 8 kollu kahverengi yıldız şekliyle kolayca tanınır. Aynı zamanda tek kuru aromatik notadır.

İşleme: Anason uçucu yağı, tohumların buharla damıtılmasıyla elde edilir.

Koku profili: Yıldız anasonu ve badiane benzer bir kokuya sahiptir; anasonlu, baharatlı, güçlü, aromatik, taze ve likörümsüdür. Ancak badiane biraz daha baharatlı, otsu ve likörümsüdür; geleneksel anason notası ise daha yeşil, ekşi ve aromatiktir.

Kullanımı: Çoğunlukla anason uçucu yağı, tazeliği ve yeşil aksentleri nedeniyle üst notalarda kullanılır. Bu aromatik, genellikle aromatik veya şipre parfümlerinde ve erkek kokularında bulunur.

Anason içeren parfümler: Guerlain’in L’Instant pour Homme‘u, Lolita Lempicka, Lancôme’un Hypnose pour Homme‘u, Annick Goutal’ın Mandragore‘u, Jean-Paul Gaultier’nin Le Mâle‘i.

Nane Notalarına Sahip Aromatikler

Lavanta ve anason notalarına sahip aromatiklerin yanı sıra nane notaları taşıyan aromatikler de vardır; bunlar arasında biberli nane ve yeşil nane sayılabilir.

Biberli Nane

Kökenleri: Biberli nane, su nanesi ile Spicata nanesinin melezlenmesinden elde edilir. Efsaneye göre Yunan ölüler tanrısı Hades, peri Mintha’ya âşık oldu. Kıskançlıktan perinin karısı onu bitkiye dönüştürdü.

Koku profili: Biberli nane soğuk, aromatik, taze ve hafifçe kafurlu bir notadır. Kokusu aynı zamanda güçlü, yeşil ve balzamik nüanslarla mentollüdür.

Kullanımı: Taze parfümlerde kullanılır (bkz. Üst notalar) ve genellikle erkek parfümleriyle ilişkilendirilir.

Parfümler: Guerlain’in Homme‘u, Frédéric Malle’ın Géranium pour Monsieur‘ü, Elizabeth Arden’ın Green Tea‘si.

Yeşil Nane

Kökenleri: Spicata yeşil nanesi, parfümeride kullanılan başka bir nane çeşididir. Ağırlıklı olarak Amerika Birleşik Devletleri ve İtalya’da yetiştirilir.

İşleme: Yeşil nane yaprakları, öz elde etmek amacıyla buharla damıtılır.

Koku profili: Yeşil nane mentollü, otsu, hafifçe baharatlı, taze ve yeşil bir koku yayar. Ayrıca klorofil, ekşi, biraz kesilmiş ot çağrıştıran ve hafifçe meyveli (kavun) bir kokuya sahiptir.

Parfümler: Guerlain’in L’Aqua Allegoria Herba Fresca‘sı.

Absint

Kökenleri: Bu güçlü bitkinin geniş bir rizom ve gri-yeşil renkli yaprakları vardır. Botanik adını, tanrıça Artemisia’nın bu bitkiye tutku duyduğuna dair bir efsaneden alır.

İşleme: Absint özü buharla damıtma yoluyla elde edilir (Antik Çağ’da keşfedilen ve Grasse’ta hâlâ sürdürülen bir teknik).

Koku profili: Absint, taze, mentollü, acı, anasonlu ve hafifçe odunsu olabilen bir aromatiktir.

Kullanımı: Absint esas olarak 19. yüzyılın popüler içeceği olarak bilinir; Verlaine ve Rimbaud’nun tutkuyla içtiği bu içki, thujone içeriği nedeniyle uzun süre yasaklanmış ancak günümüzde yeniden serbest bırakılmıştır. Parfümeride absint, esas olarak eğrelti veya aromatik aile için kullanılır.

Absint içeren parfümler: By Kilian’ın A taste of Heaven‘ı, L’Artisan Parfumeur’ün Fou d’absinthe‘i, Serge Lutens’in Douce-Amère‘i.