Parfümerde Safran ya da Kırmızı Altın: Değerli ve Deri Tonlu Bir Baharat

Tarih ve Mitoloji

Safran, Santorini Yunan adasında MÖ 1500 yılına tarihlenen Akrotiri kazılarındaki fresk resimlerinde keşfedildi. Ancak bundan çok önce 50 000 yıllık prehistorik resimlerde keşfedilen pigmentlerde de safranlara rastlandı.

Yunan mitolojisine göre Hermes arkadaşlarından birini yaralar; yere üç damla kan damlayan yere o anda 3 kırmızı pistilli muhteşem mor bir çiçek belirir. Böylece safran yeniden dirilişin simgesi olur.

Safran, dünyanın bilinen ilk Eau de Toilette’i olan ünlü Kyphi parfümünün formülünde yer alıyordu. Kleopatra, derisine güzel bir ton katmak için banyosunda safran kullanıyordu. Safran, Buda’ya sunulan adaklarda da kullanılır.

Kutsal Şarkılar Kitabı’nda da varlığına işaret edilir. Safran, veba tedavisi için hazırlanan reçetelerde de kullanılmıştır.

Köken, Botanik ve Hasat

Safranın botanik adı: Crocus Sativus
Familya: evcil çiğdem

Kökeni daha ziyade Akdeniz bölgesidir; büyük olasılıkla Girit’ten gelir. “Filament” anlamına gelen Yunanca Krokos sözcüğü çiğdem adını vermiş olabilir. Çiçekleri tek bir gün içinde açabilen yumrulu bir bitkidir. Petal yaprakları iyice kapalı kalması için sonbaharın sonunda sabahları hasat edilir.

Farscada Za’Faran olarak adlandırılan safranın kırmızı üç filamenti, temizleme adı verilen bir işlemde nazikçe çıkarılır. Ardından bu değerli pistiller havalandırılmış bir odada kurutulur. Yalnızca tüketilen kısım olan pistil; her çiçekte 3 damgadan oluşan dişi üreme organıdır.

Düşük verim, hem hasatın hem de temizlemenin elle yapılması nedeniyle fiyatı 20 000 ila 40 000 avroya yükselmektedir. 1 kg safran pistili ya da stigması elde etmek için 150 000 ila 200 000 çiçek gerekmektedir.

Üretici Ülkeler

Safran hasat eden ülkeler önem sırasıyla şunlardır: İran (yılda 60 ton), İspanya, Hindistan, Yunanistan, Fas ve İtalya.

Fransa’da Güney Fransa’da, Aveyron’da giderek artan sayıda girişim söz konusudur. Paris’te büyük binaların çatılarında dahi safran bahçeleri bulunmaktadır. 4 kız kardeş tarafından kurulan Bien élevées şirketi tarafından davet edilme şansını yakaladım. Safran pistillerini hasat edip ayıklayabildim ve her işlemin ne kadar nazik gerektirdiğini bizzat deneyimledim.

Bu sihirli yeri terk etmeden önce safran kremalı madalenlerle birlikte safran çayı tadık; gerçek bir ziyafet! Onların safran hasatı Monoprix mağazalarında satılmaktadır.

Dikkat: Pek çok kalitede safranın başka ürünlerle karıştırılarak sahtekârlığa konu olduğundan, pistilleri ya da filamentleri tek başına satın almak ve toz safran satın almamak son derece önemlidir.

Özellikleri ve Mutfak Kullanımı

Bu baharat sindirimi kolaylaştırmak için bitki çayı olarak önerilir. Karaciğeri korur ve kolesterole karşı yardımcı olur. Soğukları önler, öksürüğü yatıştırır; masaj kremlerinde de kullanılarak ağrıları hafifletir. Safran antioksidan ve kırşıkönleyici özellikleriyle kozmetik kremlerde de yerini almaktadır.

Mutfakta yoğun biçimde kullanılır; balıkla, kuskusla ve ünlü risotto alla Milanese’de ve pek çok İtalyan yemeğinde mükemmel bir uyum sağlar.

Parfümerde Safran

Doğal safran, alerji yaratan safrol içerdiğinden parfümde kullanımına izin verilmez. Safranın koku bileşenleri safranal ve laniérone’dur.

Parfümerde izin verilen hammadde, safrandan izole edilen koku ilkesi olan safranaladır. Givaudan tarafından geliştirilen safréine ise sentetik bir moleküldür.

Koku Tanımı

Koyu, derili, baharatlı, katran tonları taşıyan, hafif bir bal dokunuşu olan bir notadır. Erkek parfümlerde sık karşılaşılan ama zaman zaman kadın parfümlerinde de rastlanan bir koku.

Belirgin, güçlü bir koku; daha ziyade bir alt notadır; odunsu parfümlere sıklıkla eşlik eder; Ortadoğu parfümlerinde çok yaygın olan ud ahşabı notalarıyla birlikte kullanılır.

Safran ya da safranal, deri notalarına, doğu, şipre, lezzetli, odunsu ve zaman zaman iris, gül, menekşe gibi karakterli çiçeksi notalar eşlik edebilir.

Orange gibi narençiyeli notalarla birleştirilebilir; bu durumda parfümcünün yeteneği bu baharatın sertliğini dengelemekte belirleyici olacaktır. Tarçın, karanfil, biber vb. gibi diğer baharatlarla da birleştirilebilir.

Safran İçeren Parfümler

Son olarak, safran içeren fragranslar ve parfümlerin listesi:

• Saffron – Jo Malone
• Safran Troublant – l’Artisan Parfumeur
• Black Saffron – Byredo
• Eau de Néroli – Hermès
• Al Oudh – l’Artisan Parfumeur
• Safran Nobile – L. Loison
• Rose Safran – L’Occitane
• Crystal Saffron – Matières premières
• Bois Corsés – Diptyque
• Ambre Safrano – BDK